IZU 023 - Mecelle ve Hukuk Düşüncesi

Bu dersin gayesi, Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye’nin mukaddime kısmında yer alan doksan dokuz “Kavâ’id-i Külliyye”nin talebelere öğretilmesidir. Arabî fıkıh kitaplarından Türkçeye tercüme edilmiş olan bu kaidelerin kaynağı Kur'ân-ı Kerim ve Sünnet-i Seniyyedir. İslam hukukunun külli kâideleri (fıkhî kâideleri), sadece hukukçular için değil belki idare ve karar verme makamında olan herkes için faydalı hatta lüzumlu düsturlardır. Diğer bir tabirle İslam hukukuna muvafık ve isabetli karar verme noktasında hukukçu, idareci, işletmeci ve eğitimciler başta olmak üzere pek çok meslek erbabının müracaat edebileceği en mühim kaynaklarından birisi olma mertebesindedir.

Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye veya kısa adıyla Mecelle, İslam fıkıh kaidelerine göre muamelat yani medeni ve borçlar hukukuna dair Osmanlının son devrinde yetişen en mühim hukukçulardan birisi olan Ahmed Cevdet Paşa riyâsetindeki Mecelle Cemiyeti tarafından hazırlanmış bir kanun kitabı olup, sekiz sene süren bir çalışmanın sonunda 1876 yılında tamamlanmıştır. Bu kıymetli eserde yer alan külli kaideler yani genel prensipler aslında usûl-i fıkh gibi olup bu kaideleri zapt edip kavrayan kişinin usûl-i fıkhı da tahsil etmiş olacağı ve neticede, muâmelât ve harekâtını mümkün olduğu kadar İslam hukukuna uygun hale getirebileceği İslam alimlerince kabul edilmektedir.

Hukukun tarifi, ilm-i fıkhın tarifi (temel olarak), İslam hukukunun kaynakları (kısaca), Kavaid-i Külliyyenin mahiyeti, Mecellede geçen 99 külli kaide, bunların şerh ve izahı, külli kaidelere dair misaller, günüzmüzdeki sistemlerle karşılaştırılması, batı sistemlerindeki "legal maxims" olarak tabir edilen düsturlardan karşılaştırmalı misaller 

• Haftalık olarak dağıtılacak PowerPoint sunumları
• Ali Haydar Efenfi, Dürerü'l Hükkam, Şerh-i Mecelleti'l Ahkam, Şerh-i Kavaid-i Külliyye, Alem Matbaası, İstanbul, 1313 Hicri---
• Ali Ulvi, Telhis-i Kavaid-i Külliyye, Istılahat-ı Fıkhiyye, Asadoryan Matbaası, İstanbul, 1317 Hicri---
• Atıf Bey, Mecelle-i Ahkam-ı Adliyye, Kavaidi Külliyye Şerhi, Mahmud Bey Matbaası, İstanbul, 1327 Hicri---
• Abdüssettar Efendi, Mecelle Şerh-i Teşrih, Mihran Matbaası, İstanbul, 1296 Hicri---
• Hacı Reşid Paşa, Ruhul Mecelle, Birinci Cild, İstanbul, 1326 Hicri---
• H. M. Ziyaüddin (Kal'a-i Sultâniyyeli Türkzâde), Mecelle-i Ahkam-ı Adliyye, Kasbar Matbaası, Dersaadet, 1311 Hicri ---
• Ömer Hilmi Efendi, Miratül Mecelle, Matbaa-i Mekteb-i Sınayi-i Şahane, İstanbul, 1298.
• Muhammed Ali Bey, Rehber-i Talibin-i Mecelle, Mahmud Bey Matbaası, İstanbul, 1305 ---
• Süleyman Hasbi, Tafsil Tavzih-i Kavaid-i Fıkhiyye ve Usuliyyetül Fi Evvel-i Mecelletül Ahkam-ı Adliyye, Matbaa-i Osmaniyye, İstanbul, 1299 ---

• Mecelle-i Ahkam-ı Adliyye ---
• Kâmûs-i Türkî, Şemseddin Sami
• Ekrem Buğra Ekinci, Ahmet Cevdet Paşa ve Mecelle, IQ Kültür Sanat Yayıncılık, 2016

İmtihanda çıkacak suallerin 75 puanlık kısmı test, 25 puanlık kısmı ise klasik yazma soruları olacak. Vize imtihanının yüzde otuzu ve final imtihanın yüzde altmışı alınıp toplum dönem sonu puanı hesaplanacaktır. Ders için hazırlanmış Türkçe ve İngilizce slaylar her hafta için dağıtılacaktır. İmtihanlar sualleri bu sunumlardan gelecektir.

Bu dersde aktarılacak kaideler sadece hukukçular için faydalı olan kaideler olmayıp, aynı zamanda idari pozisyonda vazife alacak yani karar verici konumda olan bütün herkese lazımdır. Bu ehemmiyetli kaidelerin tam kavranması ve zapt edilmesi için derslere devam ve dikkalice dinlemenin büyük faydası vardır. Zira hayatın pek alanına tatbik edilebilecek bu mühim kaidelerin tam zaptı ve anlaşılması için ekseriyetle basit bir okumanın ötesinde ciddi ve itinalı bir çalışmaya ihtiyaç duyulmaktadır.