İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi · Türk Dili ve Edebiyatı · Lisans
Dersin Amacı
Bu dersin amacı; öğrencilere Eski Türkçe dönemini oluşturan Köktürk ve Eski Uygur Türkçesi metinlerinin keşif ve bilim dünyasına tanıtılma süreçlerini kavratmak; bu dönemlerde kullanılan alfabeler ile yazım kurallarını öğretmek; Orhon ve Eski Uygur Türkçesi evresinin dil özelliklerini öğretmek ve ilgili dil özelliklerinin yansıdığı metinleri tanıtmak; Orhon ve Eski Uygur Türkçesi evresi metinlerinin dilsel incelemelerini yaptırmak; Köktürk yazıtlarını özgün alfabeden okutmak; metinler üzerinde ses-biçim bilgisi temelli filolojik incelemeler yapabilme becerisi kazandırmaktır.
Ders İçeriği
Köktürk yazıtları ve Uygur metinlerinin keşfi, çözülmesi/okunması ve bu alanda yapılan temel filolojik çalışmalar; Köktürk alfabesinin yapısı, yazım kuralları, dönemin karakteristik ses ve biçim bilgisi özellikleri; Köktürk yazıtlarının özgün alfabeden okunması, Türkiye Türkçesine aktarılması ve dilsel açıdan çözümlenmesi; Eski Uygur Türkçesi metinlerinin tanıtımı; Eski Uygur Türkçesinin ses ve biçim bilgisi özellikleri; Eski Uygur Türkçesi eserleri ile Köktürk yazıtları üzerinde uygulamalı metin okuma, gramer tahlili ve dönemler arası dilsel karşılaştırma çalışmaları.
Zorunlu Kaynaklar
- ERGİN, Muharrem, Orhun Abideleri, Boğaziçi Yay., İst. 2008.
- GABAİN, Eski Türkçenin Grameri, (Çev. Mehmet Akalın), Türk Dil Kurumu Yay. 2007.
- TEKİN, Talat, Orhun Yazıtları, Türk Dil Kurumu Yay., Ank. 2010.
- TEKİN, Talat, Tarih Boyunca Türkçenin Yazımı, Simurg Yay., Ank. 1997.
- V. THOMSEN, Orhun Yazıtlarının Çözümü, Helsingfors 1896.
- SERTKAYA, Osman Fikri, Göktürk Tarihinin Meseleleri, Ankara 1995.
- TEKİN, Talat- ÖLMEZ, Mehmet, Türk Dilleri-Giriş, Yıldız Dil ve Edebiyat 2, İst. 2003.
- TEKİN, Talat, Orhun Türkçesi Grameri, Türk Dilleri ve Araştırmaları Dizisi, İst. 2003.
- AKAR, Ali, Türk Dili Tarihi, Ötüken Yay., İst. 2010.
- AKSAN, Doğan, En Eski Türkçenin İzlerinde, Muttiliangual Yay., İst. 2007.
- DEMİR, Nurettin- YILMAZ, Emine, Türk Dili El Kitabı, Grafiker Yay., Ank. 2010.
- ERCİLASUN, Ahmet B., Türk Dili Tarihi, Akçağ Yay., Ank. 2008.
Açıklamalar
Bu derste konunun daha iyi kavranabilmesi için dönem içinde birkaç defa kısa sınav yapılmaktadır.
Kurallar
İşlenen konularla ilgili gerekli bilgi verildikten sonraki hafta, kısa sınav yapılacaktır. İşlenen konular tekrar edilmeli.
Dersin Öğrenme Çıktıları
- Köktürk yazıtlarının ve Eski Uygur Türkçesi metinlerinin keşif süreçlerini, okunma serüvenlerini açıklar.
- Eski Türkçe metinlerinin Türk dili, tarihi ve edebiyatı açısından taşıdığı estetik ve belgesel değeri değerlendirir.
- Köktürk alfabesini ve yazım kurallarını kavrar.
- Köktürk yazıtlarını özgün alfabesinden okur.
- Köktürk Türkçesinin karakteristik ses ve biçim bilgisi özelliklerini metinler üzerinde uygular.
- Eski Uygur Türkçesi eserlerini içerik, terminoloji ve kültürel arka plan bakımından ayırt eder.
- Eski Uygur Türkçesinin ses ve biçim bilgisi özelliklerini belirler.
- Köktürk ve Eski Uygur Türkçesi metinlerini ses, biçim ve söz varlığı ölçütlerine göre karşılaştırır.
Temel Alan Dağılımı
Öğretim Yöntem ve Teknikleri
Ölçme ve Değerlendirme
AKTS / İş Yükü
| Etkinlik | Sayı | Süre (saat) | Toplam İş Yükü |
|---|---|---|---|
| Ders Süresi (Sınav Haftası Dahil) | 16 | 3 | 48 |
| Sınıf Dışı Ders Çalışma Süresi | 16 | 1 | 16 |
| Ara Sınav | 1 | 1 | 1 |
| Kısa Sınav | 0 | 0 | 0 |
| Ödev | 16 | 1 | 16 |
| Uygulama | 16 | 2 | 32 |
| Final | 1 | 1 | 1 |
Ders Akışı
| Hafta | Konu | Ön Hazırlık |
|---|---|---|
| 1 | Köktürk Yazıtlarının Keşfi, Okunması, Yazıtlarla İlgili Yapılan Çalışmalar | Sunulan kaynakların ilgili bölümünün incelenmesi. |
| 2 | I. ve II. Türk Kağanlıklarından Kalan Yazıtlar, Yazıtların Edebi Değeri | Sunulan kaynakların ilgili bölümünün incelenmesi. |
| 3 | Köktürk Alfabesi, Köktürk Türkçesi Yazım Kuralları, Ses ve Biçim Bilgisi Özellikleri | Sunulan kaynakların ilgili bölümünün incelenmesi. |
| 4 | Köktürk Yazıtları Okuma ve Dilsel Metin İncelemeleri | Sunulan kaynakların ilgili bölümünün incelenmesi. |
| 5 | Köktürk Yazıtları Okuma ve Dilsel Metin İncelemeleri | Sunulan kaynakların ilgili bölümünün incelenmesi. |
| 6 | Köktürk Yazıtları Okuma ve Dilsel Metin İncelemeleri | Sunulan kaynakların ilgili bölümünün incelenmesi. |
| 7 | Köktürk Yazıtları Okuma ve Dilsel Metin İncelemeleri | Sunulan kaynakların ilgili bölümünün incelenmesi. |
| 8 | Ara Sınav | . |
| 9 | Uygur Türkçesi: Eski Uygur Türkçesi Metinlerin Keşfi, Metinlerle İlgili Yapılan Çalışmalar | Sunulan kaynakların ilgili bölümünün incelenmesi. |
| 10 | Uygurların Kullandıkları Alfabeler / Köktürk Harfli Uygur Yazıtları: Taryat (Terhin) Yazıtı, Tes Yazıtı, Şine Usu Yazıtı, Kara Balasagun Yazıtı, Gülbelcin Yazıtı, Somon-Tes Yazıtı, Somon-Sevrey Yazıtı | Sunulan kaynakların ilgili bölümünün incelenmesi. |
| 11 | Eski Uygur Türkçesi Dönemi Eserleri: Manihaist, Budist, Müslüman, Hıristiyan Çevreye Ait Metinler | Sunulan kaynakların ilgili bölümünün incelenmesi. |
| 12 | Eski Uygur Türkçesi Ses ve Biçim Özellikleri | Sunulan kaynakların ilgili bölümünün incelenmesi. |
| 13 | Eski Uygur Türkçesiyle Yazılmış Eserleri Okuma ve İnceleme Çalışmaları | Sunulan kaynakların ilgili bölümünün incelenmesi. |
| 14 | Köktürk ve Eski Uygur Türkçesiyle Yazılmış Eserleri Okuma ve İnceleme Çalışmaları | Sunulan kaynakların ilgili bölümünün incelenmesi. |
| 15 | Final Sınavı | . |
| 16 | . | . |


