SOS 425 - Sosyal Bilimler Felsefesi

İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi · Sosyoloji (%30 İngilizce) · Lisans

AKTS: 5 T+U+L: 3+0+0 Bölüm Seçmeli
Koordinatör: Dr. Öğr. Üyesi Burcu SAĞLAM SARIKAYA
Öğretim Üyeleri: Dr. Öğr. Üyesi Burcu SAĞLAM SARIKAYA

Dersin Amacı

Bu dersin amacı, öğrencilere sosyal bilimsel bilginin ontolojik, epistemolojik ve metodolojik temellerini tanıtmak; toplumsal gerçekliğin nasıl bilinebileceğine ilişkin başlıca yaklaşımları karşılaştırmalı biçimde incelemektir. Ders, natüralist ve konstrüktivist bilim anlayışlarının temel varsayımlarını, açıklama ve anlama biçimlerini ve araştırma yöntemlerine yükledikleri farklı işlevleri tartışmayı amaçlar. Öğrencilerin yöntem tercihlerinin yalnızca teknik değil, belirli bir gerçeklik ve bilgi anlayışına dayanan felsefi tercihler olduğunu kavramaları; farklı metodolojik yaklaşımları eleştirel biçimde değerlendirebilmeleri hedeflenmektedir.

Ders İçeriği

Ders, Jonathon W. Moses ve Torbjørn L. Knutsen’in Bilmenin Yolları: Toplumsal ve Siyasal Araştırmalarda Rakip Metodolojiler adlı kitabını temel almaktadır. İlk bölümde ontoloji, epistemoloji, metodoloji ve yöntem arasındaki ilişkiler ele alınmakta; ardından natüralist bilim felsefesi ile deneysel, istatistiksel, karşılaştırmalı, tarihsel ve vaka temelli yöntemler incelenmektedir. Dersin ikinci bölümünde natüralist metodolojiye yöneltilen eleştiriler, konstrüktivist bilim felsefesi ile anlatı, karşılaştırma, istatistik ve deneyin yorumlayıcı kullanımları tartışılmaktadır. Ayrıca Roy Bhaskar’ın Natüralizmin Olanaklılığı adlı eseri üzerinden eleştirel realizm ve eleştirel natüralizm ele alınmakta; ders, metodolojik köprüler ve çoğulculuk tartışmasıyla tamamlanmaktadır.

Zorunlu Kaynaklar

 

Moses, J. W., & Knutsen, T. L. (2020). Bilmenin yolları: Toplumsal ve siyasal araştırmalarda rakip metodolojiler (K. İlbaşı & E. B. Ersöz, Çev.). Küre Yayınları. 

Bhaskar, R. (2017). İnsan bilimlerinin felsefi eleştirisi: Natüralizmin olanaklılığı (V. S. Öğütle, Çev.). Nika Yayınevi. 

Fay, B. (2005). Çağdaş sosyal bilimler felsefesi: Çokkültürlü bir yaklaşım (İ. Türkmen, Çev.; 2. bs.). Ayrıntı Yayınları.

Açıklamalar

Vize: %30

Ödevler (Her biri %4 etkili, 5 tane) : %20

Final: %50

 

Ödev: Değerlendirme Yazısı ve Mini Araştırma Tasarımları

Öğrenciler, dönem boyunca kendi seçtikleri 5 haftanın okumasına ilişkin 5 ayrı kısa çalışma hazırlayacaktır. Her çalışma en fazla 1-1,5 sayfa uzunluğunda olmalı ve 2 bölümden oluşmalıdır.

Değerlendirme yazısı: Öğrenci, seçtiği haftanın metnindeki temel bir iddiayı veya kavramı belirlemeli; bu iddiayı yalnızca özetlemek yerine eleştirel biçimde değerlendirmelidir. Metnin güçlü veya tartışmalı bir yönünü, başka bir yaklaşımla ilişkisini ya da sosyal bilimsel araştırma açısından doğurduğu bir sorunu ele alabilir.

Mini araştırma tasarımı: Öğrenci, tartıştığı iddia veya kavramla bağlantılı kısa bir araştırma önerisi geliştirmelidir. Öneride araştırma sorusu, incelenecek toplumsal olgu veya vaka, tercih edilen yöntem ve bu yönteme dayalı metodolojik yaklaşım kısaca belirtilmelidir. Yöntem tercihinin, araştırma sorusuna ve benimsenen ontolojik ve epistemolojik varsayımlara uygun olduğu açıklanmalıdır.

Çalışmalar, haftalık okumanın kavranması, eleştirel değerlendirme, araştırma sorusu ile yöntem arasındaki tutarlılık, metodolojik gerekçelendirme ve anlatımın açıklığı ölçütlerine göre değerlendirilecektir.

Değerlendirme ölçütleri:

Her çalışma 100 puan üzerinden değerlendirilecektir.

ÖlçütÇok iyiİyiGeliştirilmeliYetersiz
Metni kavrama ve kavramsal doğruluk — 20 puanMetnin temel iddiasını ve kavramlarını doğru, açık ve bağlamına uygun biçimde ortaya koyar. 18–20Temel iddia ve kavramları büyük ölçüde doğru açıklar; küçük eksiklikler bulunur. 14–17Metni kısmen kavrar; önemli kavramlarda belirsizlik veya eksiklik vardır. 10–13Metnin temel iddiasını yanlış ya da çok yüzeysel aktarır. 0–9
Eleştirel değerlendirme — 25 puanMetindeki bir iddiayı gerekçeli, özgün ve analitik biçimde değerlendirir; güçlü veya sorunlu yönlerini gösterir. 23–25İlgili ve gerekçeli bir değerlendirme sunar; ancak analiz sınırlı ölçüde geliştirilmiştir. 18–22Bazı değerlendirmeler içerir fakat ağırlıklı olarak metni özetler. 13–17Yalnızca özet sunar veya değerlendirmesini gerekçelendirmez. 0–12
Araştırma sorusu ve okumayla bağlantısı — 15 puanAçık, araştırılabilir ve okumanın tartıştığı problemle doğrudan bağlantılı bir araştırma sorusu kurar. 14–15Araştırma sorusu anlaşılır ve okumayla ilişkilidir; kapsamı kısmen daraltılmalıdır. 11–13Araştırma sorusu belirsiz, geniş veya okumayla zayıf biçimde bağlantılıdır. 8–10Araştırma sorusu bulunmaz, araştırılabilir değildir veya okumayla ilişkisizdir. 0–7
Yöntem ve metodolojik gerekçelendirme — 25 puanUygun yöntem, vaka veya veri kaynağı önerir; tercihini ontolojik, epistemolojik ve metodolojik varsayımlarla tutarlı biçimde gerekçelendirir. 23–25Yöntem tercihi araştırma sorusuna uygundur ve genel olarak gerekçelendirilmiştir; felsefi bağlantılar kısmen eksiktir. 18–22Bir yöntem önerir ancak araştırma sorusuyla veya metodolojik yaklaşımla ilişkisini yeterince açıklamaz. 13–17Yöntem önermez ya da önerilen yöntem araştırma sorusu ve yaklaşım ile uyumsuzdur. 0–12
Bütünlük, açıklık ve biçim — 15 puanOkuma yanıtı ile araştırma tasarımı tutarlı bir bütün oluşturur; anlatım açık, düzenli ve özlüdür; bir sayfa sınırına uyar. 14–15Metin genel olarak açık ve düzenlidir; sınırlı anlatım veya bütünlük sorunları bulunur. 11–13Düşünceler arasındaki bağlantılar zayıftır; anlatım veya düzen okumayı güçleştirir. 8–10Metin dağınık veya anlaşılması güçtür; bölümlerden biri eksiktir ya da sayfa sınırı belirgin biçimde aşılmıştır. 0–7

Yalnızca haftalık okumayı özetleyen çalışmalar eleştirel değerlendirme ölçütünden tam puan alamaz. Okuma yanıtı ve mini araştırma tasarımı bölümlerinden birinin bulunmaması, ilgili ölçütten sıfır puan verilmesine neden olur.

 

 

Kurallar

Derse devam zorunludur.

Dersin Öğrenme Çıktıları

  1. Ontoloji, epistemoloji, metodoloji ve yöntem kavramlarını tanımlar ve aralarındaki ilişkileri açıklar.
  2. Natüralist, konstrüktivist ve eleştirel realist yaklaşımların temel varsayımlarını karşılaştırır.
  3. Deneysel, istatistiksel, karşılaştırmalı, tarihsel ve yorumlayıcı yöntemleri dayandıkları bilim felsefesi anlayışları açısından değerlendirir.
  4. Bir sosyal bilim araştırma sorusunu farklı metodolojik yaklaşımlar açısından analiz eder ve gerekçelendirilmiş bir araştırma tasarımı geliştirir.

Temel Alan Dağılımı

(31) Sosyal ve Davranış Bilimleri%100

Öğretim Yöntem ve Teknikleri

AnlatımSoru-CevapTartışmaAlıştırma ve Uygulama

Ölçme ve Değerlendirme

Ödev

AKTS / İş Yükü

EtkinlikSayıSüre (saat)Toplam İş Yükü
Ders Süresi (Sınav Haftası Dahil)16348
Sınıf Dışı Ders Çalışma Süresi16232
Ara Sınav11515
Kısa Sınav000
Ödev5210
Uygulama000
Final12020

Ders Akışı

HaftaKonuÖn Hazırlık
1Ontoloji, epistemoloji, metodoloji ve yöntemBilmenin Yolları, Bölüm 1: Giriş, s. 17–39 Giriş: “Sosyal Bilimler Felsefesine Çokkültürlü Bir Yaklaşım”, s. 11–21
2Natüralist bilim anlayışının felsefi temelleriBilmenin Yolları, Bölüm 2: Natüralist Bilim Felsefesi, s. 41–80
3Deney, kontrol ve nedensellikBilmenin Yolları, Bölüm 3: Deneysel Yöntem, s. 81–101
4İstatistiksel açıklama ve genellemeBilmenin Yolları, Bölüm 4: İstatistiksel Yöntem, s. 103–132
5Karşılaştırma ve nedensel çıkarımBilmenin Yolları, Bölüm 5: Karşılaştırmalı Yöntem, s. 133–160
6Tarihsel yöntem, görüşme ve vaka çalışmasıBilmenin Yolları, Bölüm 6: Tarih, Görüşme ve Vaka Çalışmaları, s. 161–193 Bölüm I: “Birisini Bilmek İçin O mu Olmalısınız?”, s. 22–46
7Natüralist metodolojinin eleştirisiBilmenin Yolları, Bölüm 7: Natüralist Metodolojiye Şüphe Tohumları Serpmek, s. 195–224 Bölüm VIII: “Ötekileri Anlayışımız Özde Tarihsel midir?”, s. 214–241
8VizeTüm materyaller
9Konstrüktivist bilim felsefesiBilmenin Yolları, Bölüm 8: Konstrüktivist Bir Bilim Felsefesi, s. 225–267 Bölüm III: “Bizi Biz Yapan Şey Kültürümüz ya da Toplumumuz mudur?”, s. 76–100
10Anlatı, tarih ve süreçBilmenin Yolları, Bölüm 9: Hikâye Anlatıcılığından Tarih Anlatıcılığına, s. 269–300 Bölüm IX: “Öyküler Yaşanıyor mu Yoksa Anlatılıyor mu?”, s. 245–270
11Bağlam ve konstrüktivist karşılaştırmaBilmenin Yolları, Bölüm 10: Bağlamları Karşılaştırmak, s. 301–331 Bölüm IV: “Farklı Kültürlerdeki İnsanlar Farklı Dünyalarda mı Yaşıyorlar?”, s. 105–126
12Nicel verinin bağlamsallaştırılmasıBilmenin Yolları, Bölüm 11: İstatistiği Bağlamsallaştırmak, s. 333–358 Bölüm X: “Ötekileri Nesnel Olarak Anlayabilir miyiz?”, s. 273–301
13Deneyin yorumlayıcı kullanımlarıBilmenin Yolları, Bölüm 12: Yorumlayıcı Deneyler, s. 359–383 Bölüm V: “Ötekilerin Rasyonel Olduğunu mu Varsaymalıyız?”, s. 131–155
14Eleştirel realizm: Üçüncü bir konum mu?Roy Bhaskar, Natüralizmin Olanaklılığı: Çağdaş İnsan Bilimlerinin Felsefi Bir Eleştirisi, Bölüm 1: “Transandantal Realizm ve Natüralizm Problemi”
15Metodolojik köprüler ve çoğulculukBilmenin Yolları, Bölüm 13: Sonuç, s. 385–402 Bölüm XI: “Çokkültürlü Sosyal Bilimler Felsefesinden Neler Öğreneceğiz?”, s. 305–330
16FinalTüm materyaller