Eğitim Fakültesi · Türkçe Öğretmenliği · Lisans
Dersin Amacı
Osmanlı alfabesini öğrenerek bu alfabe ile yazılan temel seviye metinleri okuyup anlayabilme ve bu kaynaklardan yararlanabilme becerisi kazanmak; Osmanlı alfabesi ile basit cümleler yazabilme becerisi kazanmak; Kelimenin Türkçe, Arapça veya Farsça olup olmadığını anlayabilme becerisi kazanmak.
Ders İçeriği
Osmanlı Türkçesi bizim atalarımızın dilidir. Bu yazı dilini öğrenmek biz Türklere çok önemlidir; zira bu yazı vasıtasıyla geçmişimize ait olan uzun bir dönemin tarih ve kültürünü bu yazının yardımıyla gelecek nesillere öğretmeliyiz. Bu düşünce ile okulumuzda Osmanlı Türkçesinin genel yapısı, Osmanlı Türkçesiyle yazma, okuma ve Osmanlı Türkçesi alfabesinin öğretilmesi hedeflenmektedir. Osmanlı Türkçesinin temel bilgileri, yazım kuralları ve metin çalışmaları bu ders programı içerisinde yapılacak diğer çalışmalardır.
Zorunlu Kaynaklar
Develi, H. (2019). Osmanlı Türkçesi Kılavuzu. İstanbul : Kesit Yayınları.
Devellioğlu, F. (2005). Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lugat. İstanbul: Aydın Kitabevi.
Şemsettin Sami. (2004). Kamus-ı Türki. İstanbul: Çağrı Yayınları.
Dilçin, C. (2009). Yeni Tarama Sözlüğü. Ankara: TDK Yayınları.
Önerilen Kaynaklar
Belviranlı, A. K. (2015). Osmanlıca İmla Lugati. İstanbul: Marifet Yayınları.
Belviranlı, A. K. (2017). Osmanlıca Metinler Rehberi. İstanbul: Beşir Kitabevi.
Köksal, M. F., Kesik, B., Selçuk, B. (2025). Osmanlı Türkçesi (Gramer-Metin). Kut Yayınları.
Redhouse, J. (1987). A Turkish and English Lexicon. İstanbul.
Şenödeyici, Ö. (2016). Osmanlı Türkçesi Seçme Metinler. İstanbul: Kesit Yayınları.
Timurtaş, F. K. (2020). Osmanlı Türkçesine Giriş. İstanbul: Alfa Yayınları.
Ünver, İ. (2008). "Çevriyazıda Yazım Birliği Üzerine Öneriler". Turkoloji, Ankara: Ankara: Ankara Üniversitesi.
Yaman, E., Gedik, S., & Selvi, C. (2023). Yeni Türk Dili Kuram Örnek Uygulama. Ankara: Akçağ Yayınları.
Açıklamalar
Osmanlı Türkçesi dersi, teori ile birlikte öğrenilir ancak uygulama esastır. Her dersten sonra kaynaklar listesinde gösterilen Hayati Develi'nin Osmanlı Türkçesi Kılavuzu adlı kitabından ilgili bölümün alıştırmasını yapınız, metinleri okuyunuz.
Kitabın ön bölümünde alıştırmalar, arka bölümünde metinler vardır. Bu metinleri 3. haftadan itibaren okumaya çalışınız.
"Lugate yiğitlik olmaz."
Osmanlı Türkçesi de dahil olmak üzere bütün diller için geçerli bir sözdür. Metin çalışmalarında sözlük kullanmak vazgeçilmez bir esastır. Bilmediğimiz her kelime için üşenmeden sözlüğe bakmalıyız.
Bu derste Mentimeter, wooclap, padlet, perusal, Microsoft forms, Microsoft teams, google classroom gibi bazı dijital araçlar kullanılacaktır. Bu araçlara erişim için önceden hesap oluşturmanız ve oturum açmanız ders sırasında işleyişi kolaylaştıracaktır.
Kurallar
Değerlendirme yüzdelikleri şöyledir:
% 20 Ara Sınav
%15 Uygulama
%15 Ödev
%50 Dönem Sonu Sınavı
Ders değerlendirme kriterlerinde "Uygulama" büyük öneme sahiptir. Uygulama, derste metin okuma ve yazma şeklinde yapılacaktır. Lütfen ilk dersten itibaren günlük tekrarlarınızı yaparak uygulama hazırlıklarınızı yapınız. Uygulama yapmadan önce haber verilmeyecektir. Bu nedenle lütfen her derse hazırlıklı geliniz. Uygulama, dersi geçmek için ön şarttır. Uygulama yapmayan öğrenciler, diğer bütün kriterleri sağlasalar bile final ve bütünleme sınavına alınmayacaktır. Ödev, 12 ya da 13. hafta sizinle paylaşılacaktır.
Bu dersin devam zorunluluğu %70'tir. Bu orana göre haftalık 2 saat olan bu ders için en fazla 8 saat devamsızlık yapabilirsiniz. Devamsızlık, saat olarak hesaplanır. Her dersin ilk 10 dakikasından sonra yoklama alınır. Bu süreden sonra gelen öğrenciler derse katılabilirler ancak ilk saat için yok yazılırlar. İlk saatine gelmediğiniz bir dersin sadece ilk saati yok yazılırsınız. Bu nedenle lütfen geç kaldığınızı düşünerek derse gelmemezlik yapmayınız. Devamsızlığın keyfî bir kullanım için verilmiş bir hak değil, zor zamanlarınız için verilen bir ruhsat olduğunu unutmayınız.
Dersin Öğrenme Çıktıları
- Arap kökenli Türk alfabesini bilir.
- Arap kökenli Türk alfabesini okur.
- Arap kökenli Türk alfabesini yazma becerisini geliştirir.
- Cumhuriyet öncesi döneme ait Arap kökenli Türk alfabesiyle yazılı metinleri Latin kökenli Türk alfabesine çevirir.
- Transkripsiyon alfabesi ile bir metni Osmanlı Türkçesi ile yeniden yazar.
- Edebiyatla ilgili matbu metinleri okur.
- Farsça tamlamaların mantığını çözer.
- Osmanlı arşivlerinde ve kütüphanelerde eğitimle ilgili olan belge ve kitapları okur.
- Osmanlı Türkçesi ile yazılmış eserleri tanır.
- Osmanlı eserlerinin özelliklerini ayırt eder.
- Türkçe kökenli sözcük ve eklerin yazılışını bilir.
- Türkçeyi Osmanlı harfleriyle yazar.
- Arap harfli Türkçe metinleri transkribe eder.
Temel Alan Dağılımı
Öğretim Yöntem ve Teknikleri
Ölçme ve Değerlendirme
AKTS / İş Yükü
| Etkinlik | Sayı | Süre (saat) | Toplam İş Yükü |
|---|---|---|---|
| Ders Süresi (Sınav Haftası Dahil) | 15 | 2 | 30 |
| Sınıf Dışı Ders Çalışma Süresi | 14 | 2 | 28 |
| Ara Sınav | 1 | 1 | 1 |
| Kısa Sınav | 0 | 0 | 0 |
| Ödev | 5 | 3 | 15 |
| Uygulama | 0 | 0 | 0 |
| Final | 1 | 1 | 1 |
Ders Akışı
| Hafta | Konu | Ön Hazırlık |
|---|---|---|
| 1 | Giriş:Tarihten bugüne Osmanlı Türkçesinin seyri, Osmanlı Türkçesi alfabesindeki harfler ve okunuşları, harekeler, sesli ve sessiz harfler, bitişen ve bitişmeyen harfler. | Hayati Develi'nin Osmanlı Türkçesi Kılavuzu-I adlı kitabından 1. ve 2. derse hazırlanınız. Ayrıca Mustafa Kaçalin'in İslam Ansiklopedisindeki elifba maddesini okuyunuz. |
| 2 | Türkçe Ünlülerin (-A, -I) yazılışı ve okunuşu. Okuma ve yazma çalışmaları. | "Osmanlı Türkçesi": Mustafa ÖZKAN (DİA)'ın makalesini okuyunuz. Hayati Develi'nin Osmanlı Türkçesi Kılavuzu-I adlı kitabından ilgili derse hazırlanınız ve Osmanlı alfabesini yazarak çalışınız. |
| 3 | Türkçe ünlülerin (-o-ö-u-ü) yazılışı ve okunuşu. Okuma ve yazma çalışmaları. | Hayati Develi'nin Osmanlı Türkçesi Kılavuzu-I adlı kitabından ilgili derse hazırlanınız. "Verilen metni okuyunuz." |
| 4 | Türkçe ünsüzlerin özellikleri. Arapça ve Farsça kelimelerde ünlülerin yazılışı. Türkçede ses karşılığı bulunmayan harfler; ayın ve hemze. Şeddeli kelimeler, Kâf-ı Farisî ve Genizsi n ünsüzleri. Okuma ve yazma çalışmaları. | Hayati Develi'nin Osmanlı Türkçesi Kılavuzu-I adlı kitabından ilgili derse hazırlanınız. "Verilen metni okuyunuz." |
| 5 | Türkçe Eklerin Yazılışı (Genel Özellikler) Çokluk Ekleri, Yapım Ekleri (-lIk, -CI, -lI, -sIz, -kI, -cA, -CIk, -cAğIz, -(I)ncI, -mAk, -mA, -IcI, -lA) Fiil Yapım Ekleri (-DIr, -Il, -In) Okuma ve yazma çalışmaları. | Hayati Develi'nin Osmanlı Türkçesi Kılavuzu-I adlı kitabından ilgili derse hazırlanınız. "Verilen metni okuyunuz ve yazınız." |
| 6 | Zarf-fiil ekleri, Sıfat-fiil ekleri, Türkçe zamirler, Türkçe sayılar, Bildirme ekleri. Okuma ve yazma çalışmaları. | Hayati Develi'nin Osmanlı Türkçesi Kılavuzu-I adlı kitabından ilgili derse hazırlanınız. "Verilen metni okuyunuz." |
| 7 | Hâl Ekleri, İyelik Ekleri, Kapalı e’nin Yazılışı, Görülen Geçmiş Zaman Ekinin Yazılışı, Geniş Zaman Ekinin Yazılışı, Okuma ve yazma çalışmaları. | Hayati Develi'nin Osmanlı Türkçesi Kılavuzu-I adlı kitabından ilgili derse hazırlanınız. "Verilen metni okuyunuz ve yazınız." |
| 8 | Ara Sınav | Ara Sınav |
| 9 | Öğrenilen geçmiş zaman ekinin yazılışı, Şimdiki zaman ekinin yazılışı, Gelecek zaman ekinin yazılışı, Okuma ve yazma çalışmaları. | Hayati Develi'nin Osmanlı Türkçesi Kılavuzu-I adlı kitabından ilgili derse hazırlanınız. "Verilen metni okuyunuz ve yazınız." |
| 10 | Transkripsiyon Alfabesi, Çeviriyazı Alıştırmaları. Osmanlı Türkçesine ait metinleri günümüz Türkçesine aktarmak. | Hayati Develi'nin Osmanlı Türkçesi Kılavuzu-I adlı kitabından ilgili derse hazırlanınız. "Verilen metni okuyunuz." |
| 11 | Arapça ve Farsça kelimelerin tanınması, Farsça yapılı Tamlamalar, Nesir okuma çalışmaları | Hayati Develi'nin Osmanlı Türkçesi Kılavuzu-I adlı kitabından ilgili derse hazırlanınız. "Verilen metni okuyunuz ve yazınız." |
| 12 | Arapça kelimelerde cinsiyet ve tesniye (ikilik), Tarihi metinleri okuma çalışmaları | Hayati Develi'nin Osmanlı Türkçesi Kılavuzu-I adlı kitabından ilgili derse hazırlanınız. "Verilen metni okuyunuz." |
| 13 | Farsça kelimelerde çokluk, Osmanlı Türkçesine ait metinlerin günümüz Türkçesine aktarmak | Hayati Develi'nin Osmanlı Türkçesi Kılavuzu-I adlı kitabından ilgili derse hazırlanınız. "Verilen metni okuyunuz ve yazınız." |
| 14 | Genel değerlendirme ve metin okuma | Hayati Develi'nin Osmanlı Türkçesi Kılavuzu-I adlı kitabından ilgili derse hazırlanınız. "Verilen metni okuyunuz." |
| 15 | Final sınavı | Final sınavı |
| 16 | . | . |