Rektörlüğe Bağlı Bölümler · İZÜ Seçmeli Dersler · Lisans
Dersin Amacı
Bu dersin temel amacı; öğrencilerin tarih boyunca üç büyük imparatorluğa (Roma, Bizans, Osmanlı) başkentlik yapmış ve günümüzde küresel bir metropol niteliği taşıyan İstanbul’u tarihsel, mimari, sosyo-kültürel ve kentsel boyutlarıyla bütüncül bir çerçevede kavramalarını sağlamaktır.
Ders İçeriği
Bu ders; İstanbul’un prehistorik yerleşimlerinden başlayıp günümüz küresel metropol yapısına uzanan katmanlı kent tarihini, mekânsal ve kültürel dinamikler üzerinden ele almaktadır. Kentin fiziksel formunu şekillendiren topoğrafya ve su unsurlarından; idari, dini ve sivil mimari mirasın (kamusal meydanlar, külliyeler, surlar, konut typolojileri) evrimine kadar geniş bir yelpazeyi kapsar.
Zorunlu Kaynaklar
Dersin zorunlukaynağı yoktur.
Önerilen Kaynaklar
Bilgili, A. E. (Ed.). (2015). Şehir ve kültür İstanbul. Profil Kitap
Cansever, T. (2010). Osmanlı Şehri. Timaş Yayınları.
Çelik, Z. (2019). 19. yüzyılda Osmanlı başkenti: Değişen İstanbul (S. Deringil, Çev.). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
Dursun, A. H. (2025). İstanbul'da Yaşama Sanatı. Kapı Yayınları.
Eldem, S. H. (1984). Türk evi: Osmanlı dönemi Cilt I. Türkiye Anıt Çevre Turizm Değerlerini Koruma Vakfı.
Görsel kaynaklar: Tarihi haritalar (Pervititch, Alman Mavileri haritaları), dönemin gravürleri (Melling) ve hava fotoğrafları
Johnson, B., & Başgelen, N. (Ed.). (2007). Efsanelerden günümüze İstanbul: Seçme yazılar [Myth to modernity Istanbul: Selected themes]. Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
Kuban, D. (1970). İstanbul'un tarihî yapısı. Mimarlık, 8(5), 26-48.
Kuban, D. (1995). Türk “Hayat”lı Evi. Eren Yayıncılık.
Uğur, Y. (2022). Büyük İstanbul'un oluşumu: Osmanlı İstanbulu'nun sosyal-mekânsal gelişimi üzerine bir değerlendirme. O. Yeşilot & B. Gürışık Köksal (Ed.), Türk tarihinin kadim şehirleri içinde (ss. 579-600). Selenge Yayınları.
Dersin Öğrenme Çıktıları
- İstanbul’un prehistorik dönemden başlayıp Roma, Doğu Roma Osmanlı ve Cumhuriyet dönemlerine uzanan tarihsel ve mekânsal gelişim evrelerini ana hatlarıyla bilir.
- Kentin fiziksel formunu şekillendiren anıtsal mimarlık yapılarını, kamusal alanları, mahalle dokusunu ve konut tipolojilerini dönemlerin sosyo-kültürel koşulları bağlamında değerlendirir.
- İstanbul’un coğrafi konumunun, Boğaz ve Haliç gibi su unsurlarının kentsel yerleşim, ticaret, savunma ve kültürel etkileşim üzerindeki rolünü açıklar.
- İstanbul’u mimarlık, tarih, sosyoloji, coğrafya ve şehir planlama gibi farklı disiplinlerin araçlarını kullanarak bütüncül ve eleştirel bir yaklaşımla okur.
- Kentin somut ve somut olmayan kültür mirasını tanır; tarihi çevrenin korunması, koruma-kullanma dengesi ve restorasyon yaklaşımlarına dair farkındalık geliştirir.
- Küreselleşme, hızlı kentleşme, göç, kentsel dönüşüm ve mega projelerin İstanbul’un kentsel kimliği ve sürdürülebilirliği üzerindeki etkilerini eleştirel bir yaklaşımla değerlendirir.
- İstanbul'u gezme kültürü edinir.
Temel Alan Dağılımı
Öğretim Yöntem ve Teknikleri
Ölçme ve Değerlendirme
AKTS / İş Yükü
| Etkinlik | Sayı | Süre (saat) | Toplam İş Yükü |
|---|---|---|---|
| Ders Süresi (Sınav Haftası Dahil) | 16 | 2 | 32 |
| Sınıf Dışı Ders Çalışma Süresi | 16 | 3 | 48 |
| Ara Sınav | 1 | 90 | 90 |
| Kısa Sınav | 5 | 25 | 125 |
| Ödev | 5 | 20 | 100 |
| Uygulama | 5 | 30 | 150 |
| Final | 1 | 90 | 90 |
Ders Akışı
| Hafta | Konu | Ön Hazırlık |
|---|---|---|
| 1 | Giriş: "Kent nasıl okunur?" — yöntem, kaynaklar ve İstanbul'u tanımlayan kültürel katmanlara genel bakış | . |
| 2 | • İstanbul'un doğal yapısı, yerleşim mantığı ve Boğaz kültürü • Bizantion'dan Konstantinopolis'e: kentin kuruluşu, hipodrom ve meydan kültürü | . |
| 3 | • Doğu Roma İstanbul'u: saraylar, surlar, kiliseler, su sistemi ve dönemin ticaret/gıda kültürü | . |
| 4 | • Alan gezisi: Valens Su Kemeri ve Zeyrek Cami (Pantokrator Manastırı) | . |
| 5 | • Fetih ve kentin yeniden kurgulanması: Fatih’in İstanbul’u ve sonrası | . |
| 6 | • Klasik Osmanlı kent yapısı: külliyeler ve mahalle dokusu | . |
| 7 | • Alan Gezisi: Süleymaniye Külliyesi | . |
| 8 | Ara sınav | . |
| 9 | • Seminer: Yeni Cami Külliyesi | . |
| 10 | • Çoklu toplum: gayrimüslim mahalleleri, Galata-Pera'nın kozmopolit yaşamı, Fener ve Balat | . |
| 11 | • 19. yüzyıl modernleşmesi: Tanzimat, yeni caddeler, tramvay ve Batılılaşma süreci | . |
| 12 | • Alan Gezisi: İstiklal Caddesi | . |
| 13 | • İstanbul'un müzeleri: klasik/arkeolojik müzelerden çağdaş sanat kurumlarına bir harita | . |
| 14 | Sivil Mimari (Asya-Avrupa Yakasında Yalılar, Kasırlar-Köşk-Konaklar) | . |
| 15 | • Alan Gezisi: İstanbul Modern Müzesi | . |
| 16 | Final | . |