Lisansüstü Eğitim Enstitüsü · Tarih ve Medeniyet Araştırmaları · Lisansüstü
Dersin Amacı
Bu ders tarih arastirmasinin mütemadiyen sirali asamalarini tanitmaya yönelik genel bir giris niteligindedir. Bu derste, arastirmaci ve ögrenci olarak karsilastigimiz muazzam bilgi ve kaynak zenginligini ele almaya yardimci olacak elestirel bir yaklasim sunulacaktir. Yönteme dair farkindalik, mevcut bilgi ve kaynakların geçmise isik tutmasina yardimci olacak bir yaklasimi da takdim etmektedir. Akabinde belli basli bir dizi tarih yaziciligi yaklasimlari daha yakindan ele alinarak tanitilacaktir.
Ders İçeriği
Ilk haftalarda ele alınacak konular sunlardir: kaynak nedir? Bir kaynagin güvenilirligi nasıl test edilebilir? Kaynak tenkidinde hangi yöntemler kullanılır? Birbirleriyle çelişen tanik ifadeleri ve kaynaklar nasil ele alınmalıdır? Tarih arastirmalarinda kullanilan yöntemler nelerdir? Kaynaklari nasil ve nerelerden elde edebiliriz? Kaynaklar elestirel olarak nasil ele alinmali? Özellikle, kaynaklar kendi aralarında çelişkili bilgi ve ifadeler içeriyorsa bunlara nasil yaklasilmali? Ayni olgu ve olaylar hakkinda farkli ifadeler içeren bilgi kaynaklarini nasil birbiri ile mukayese etmeliyiz ki nihai olarak güvenirliğe mümkün oldugunca yaklasabilen olay ve olgulari yorumlayabilir ve tespit edebildigimiz kadari ile bu olay ve olgularin gerçeklesmesine sebep olan nedenlerini ortaya çıkartabiliriz.
Dolayisiyla bu derste, modern tarih yazımı olarak nitelendirilen alanda tarihçilerin geçmişi nasil insa ettigi ve algiladigi üzerinde durulacaktir. “Tarih” özerk bir bilim alani olarak nasil bir gelisme geçirdi? İdeolojik, siyasi görüsler ve felsefi akimlar gecmisin insasinda ne kadar etkili oldular?
Bütün bu teorik konular somut uygulamalar ile derste örneklendirilecektir. Kapsamli ve saygideger bir gelenege sahip olan tarihsel tenkit yöntemi, sadece tarih ögrencileri için degil, genel olarak insan ve sosyal bilimlerin birçok alanindaki ögrenciler için de yararli olacak niteliktedir.
Zorunlu Kaynaklar
Ahmet Şimşek (ed.), Dünyada Tarihçilik (İstanbul, 2016).
Martha C. Howell & Walter Prevenier, From Reliable Sources. An Introduction to Historical Methods (Cornell Un. Press, 2001).
Slaytlar ve notlar dersten sonra paylaşılacaktır. Ayrıca konuyla ilgili makaleler de paylaşılacaktır.
Dersin Öğrenme Çıktıları
- Kaynak ve belgelerde verilen bilgilerin içerdiği çelişkileri bilimsel bir nitelikte ele alabilecek temel beceriye sahip olacak
- Tarihsel tenkit yöntemine dair bilgi ve farkındalık edinerek bu yöntemi kullanabilme becerisini geliştirmek
- Tarih araştırmasında bilginin teminini, tenkidini, tasnifini ve incelemesini yapabilme becerisini geliştirecek
- Tarih araştırmasının sonuçlarını değerlendirebilme ve konuyu tarihi bağlamı içinde inceleyebilme yetisine erişecek
- Modern dönemde geliştirilen farklı tarih yazım tarzları hakkında genel bilgi sahibi olacak
- Farklı tarih yazım tarzlarının insan davranışının sebeplerini nasıl ve hangi yöntemle açıkladıklarını tanıyabilmek
Öğretim Yöntem ve Teknikleri
Ölçme ve Değerlendirme
AKTS / İş Yükü
| Etkinlik | Sayı | Süre (saat) | Toplam İş Yükü |
|---|---|---|---|
| Ders Süresi (Sınav Haftası Dahil) | 16 | 3 | 48 |
| Sınıf Dışı Ders Çalışma Süresi | 16 | 6 | 96 |
| Ara Sınav | 1 | 3 | 3 |
| Kısa Sınav | 0 | 0 | 0 |
| Ödev | 0 | 0 | 0 |
| Uygulama | 0 | 0 | 0 |
| Final | 1 | 18 | 18 |
Ders Akışı
| Hafta | Konu | Ön Hazırlık |
|---|---|---|
| 1 | Genel Giriş: Tarih Nedir? Kavramlar, Tanımlar ve Yaklaşımlar | yok |
| 2 | Kaynaklar Nedir? Kaynakların sınıflandırılması Kaynaklara ulaşım | yok |
| 3 | Kaynaklar ve Tarihsel Tenkit (1): Belgenin şeceresi; kökeni; belge yazarının otoritesi; gözlemleyenin/kaynağın yeterliliği ve güvenirliliği | yok |
| 4 | Analiz ve Yorum: delil ve kanıtların tesis edilmesi; kaynaklar ve veriler | yok |
| 5 | Tarihi bilginin doğası | yok |
| 6 | Tarih yazımında nesnellik meselesi ve eleştiriler | yok |
| 7 | Ara Sınav | Ara Sınav |
| 8 | 1. Oryantalist Tarihçilik: Bernard Lewis’in Osmanlı ve İslam Tarih Yazımına Dair Problemler; 2. Marshall Hodgson’ın Dünya Tarihi Anlayışı; 3. Edward Said ve OryantalizminTenkidi | sunumlara hazırlık |
| 9 | 1. John Hobson’un Batı Medeniyetinin Doğulu Kökenleri; 2. Avrupa-merkeziyetçi Modernleşme Teorisi ve Türk Aydını: Niyazi Berkes’in tarihçiliği; 3. Türkiye’de modern tarihçilik: Cumhuriyet ideolojisi ve Fuat Köprülü | sunumlara hazırlık |
| 10 | 1. Tarihsel Sosyoloji: Immanuel Wallerstein’in Dünya Sistemi Teorisi ve Osmanlı İktisat Tarihi; 2. Post-kolonyal Teori ve Tarih Yazımı: Frantz Fanon | sunumlara hazırlık |
| 11 | Annales Okulu (1): Marc Bloch ve Lucien Lefebvre; Annales Okulu (2): Fernand Braudel’in Tarihçiliği | sunumlara hazırlık |
| 12 | 1. Annales Okulu’nun Türkiye’de Etkileri: Mustafa Akdağ, Ömer L. Barkan ve Halil İnalcık; 2. Mikro Tarihçilik: Carlo Ginzburg ve Cemal Kafadar | Sunumlara hazırlık |
| 13 | Zihniyet Tarihçiliği ve Georges Duby & Türkiye’de Sabri Ülgener; Kültür Tarihçiliği ve Peter Burke | sunumlara hazırlık |
| 14 | İbn Haldun’un Tarihçiliği ve Sosyolojisi. Güncel ve Kullanılır bir Perspektif; Umberto Eco’nun Ortaçağ Özlemi ve Tarih Anlayışı | sunumlara hazırlık |
| 15 | ‘Dilsel Dönemeç’ ve Hayden White’in Tarih Yazımına Yaklaşımı | sunumlara hazırlık |
| 16 | Final Ödevi | Final Ödevi |