ITS 509 - Türk Din Musikisi

Lisansüstü Eğitim Enstitüsü · İslam Tarihi ve Sanatları · Lisansüstü

AKTS: 7.5 T+U+L: 3+0+0 Bölüm Seçmeli
Koordinatör: Prof. Dr. Mehmet ÖNCEL

Dersin Amacı

Türk Din Musikisinin Nazari ve Ameli ana başlıklarının incelenmesi ve türlerinin anlatılarak örneklendirilmesi

Ders İçeriği

Dini musikide sık kullanılan makamlar hakkında bilgiler ve ilahi repertuar çalışması yapılması. Türk din musikisinde formların anlatılması.

Zorunlu Kaynaklar

  1. Koral Çalgan. Müzikle İlgili Özdeyişler, Ankara: Sun Yayınevi,2017.
  2. Cinuçen Tanrıkorur, Türk Müzik Kimliği, İstanbul: Dergah Yayınları, 1998.
  3. Nuri Özcan, Yalçın Çetinkaya, «Mûsikî», DİA, İstanbul: 2006,  31, s. 257-261.
  4. Türk Din Mûsikîsi El Kitabı, Ed. Ahmet Hakkı Turabi, Ankara: Grafiker Yayınları, 2017.
  5. M. Yusuf Bişgen, Müzik Eğitimi Kaynak-Ders Notları,  2017.
  6. Harun Güngör, «Şamanizm», DİA, İstanbul: TDV Yayınları,2010,  325-328.
  7. Tacettin Tınaz, Solfej Dersleri.
  8. Mehmet Kaygısız, Türklerde Kaygısız, İstanbul: Kaynak Yayınları, 2000.
  9. Türk Din Mûsikîsi El Kitabı, Ed. Ahmet Hakkı Turabi, Ankara: Grafiker Yayınları, 2017.
  10. Ak, Ahmet Şahin. Türk Musikisi Tarihi. Ankara: Akçağ Yay., 1997
  11. Ali Uçan, Geçmişten Günümüze Günümüzden Geleceğe Türk Müzik Kültürü, Ankara: Evrensel Müzik, 2015.
  12. Budak, Ogün Atilla. Türk Müziğinin Kökeni-Gelişimi. Ankara: Phoenix Yay., 2006.
  13. Göher, Feyzan. İslâmiyet'ten Önce Türklerde Kültür ve Müzik. Konya: Çizgi Kitabevi, 20ll.
  14. Ahmet Hakkı Turabi, «Klasik İslâm Düşüncesinde Mûsikî Tasavvuru», SANAT VE KLASİK, İstanbul: Klasik Yayınları, 20
  15. Ahmet Önkal, “Cürhüm”, DİA, VIII, İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1993, 138.
  16. Mehmet Gönül, Mustafa Yıldırım, "İslâm Dininde Mûsikîye Karşıt Görüşlere Mûsikî Penceresinden Bir Bakış", İSTEM, 30 (2017), 257-270.
  17. Mehmet Ali Kapar, «Lahmîler», DİA, XXVII, Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2003, 54-55.
  18. el-Faruki, İsmail Raci ve Louis Lamia. İsltim Kültür Atlası. M.O. Kibaroğlu-Z. Kibaroğlu ( çev. ). İstanbul 1991.
  19. el-Faruki, Louis. İslâm'a Göre Müzik ve Müzisyenler. Ü. Taha Yardım (çev.). İstanbul 1985.
  20. Tacettin Tınaz, http://turkmuziginazariyat.blogspot.com/2018/05/temel-muzik-bilgisi.html
  21. http://www.sonpeygamber.info/islam-oncesi-donemde-arabistan-i-
  22. İsmail Yiğit, «Mevâlî», DİA, XIX, Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2004, 424-426.
  23. İsmail Yiğit, Engin Beksaç «Emeviler», DİA, XIX, İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1995, 104-108.
  24. Atilla Sağlam, İslam’da Müzik Yasak mı?, Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, XIV, 1 (2001), 11-28.
  25. Akdoğan, Bayram. "İslam'da Musiki Konusunda İleri Sürülen Ayet ve Hadislerin Analizi'', Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. Sayı. 22, 2009, ss. 109-136.
  26. Akdoğan, Bayram. Mevleviliğin Din Anlayışında Musiki. Ankara: Bilge Ajans, 2009.
  27. Aycan, İrfan. "İslam Toplumunda Eğlence Sektörünün Ortaya Çıkışı'', Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. Cilt. 38, 1998, ss. 155-193.
  28. Çalgan, Koral. Müzikle İlgili Özdeyişler, Ankara: Sun Yayınevi, 2017.
  29. Darbaz, Feridun. Türk ve Batı Müziği. İstanbul 1979.
  30. Düzenli, Pehlul. İslam Kültür Tarihinde Musiki. İstanbul: Kayıhan Yayınları, 2014.
  31. Turabi, Ahmet Hakkı. "Medineli Efemine Şarkıcı Tuveys ( 1 1 -92/632-7 1 1 )", Çukurova      Ün. İlahiyat Fak. Dergisi. Cilt. 10, Sayı 1,  2010, ss. 41 -66.
  32. Enver Uysal, “Resâilü İhvâni’s-safâ”,   DİA, XXXIV, İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2007, 576-57
  33. Yalçın Çetinkaya, İhvân-ı Safâ’da Müzik Düşüncesi, İnsan Yayınları, 2014
  34. Halil Can, “Dini Türk Mûsikîsi Lugatı”, MM, Sayı220, s.119
  35. İstanbul, 1966.Türk Din Musikisi El Kitabı, Ed. Ahmet Turabi, Ankara: Grafiker Yayınları, 2017.
  36. Nuri Özcan, «Ezan»,  DİA, XII, İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1995, 36-38.
  37. Nuri Özcan, «Salâ»,  DİA, XXXVI, İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2009, 15-16.
  38. Abdurrahman Çetin, “Tilavet”, DİA, XLI, İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2012, 155-157.
  39. Vecdi Akyüz, “İkamet”, DİA, XII, İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2000, 16-17.
  40. Erdoğan Ateş, “Tesbih”, DİA, XL, İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2011, 529.
  41. Hulusi Kılıç, “Ebü’l-ferec el-Isfâhânî”, DİA, X., İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1994, 316-318,
  42. Shiloah, Amnon. The Theory of Music in Arabic Writings (c. 900-1900) , G. Henle Verlag, München 1979.
  43. Arslan, Fazlı. Safıyyüddin-i Urmevf ve Şerefıyye Risâlesi. Ankara: Akmb yay., 2007.
  44. Uygun, Mehmet Nuri. Safıyyüddin  Abdülmü 'min Urmevî ve Kitâbü 'l-Edvârı. İstanbul, 1999.
  45. Öncel, Mehmet. "Hasan b. Ahmed b. Ali el-Katib'in Kemalü Edebi'l-Gına Adlı Eseri", Basılmamış Doktora Tezi. Marmara Üniversitesi S.B.E., 2017.
  46. Nuri Özcan, «Salât-ı Ümmiyye»,  DİA, XXXVI, İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2009, 20-21.
  47. Salim Öğüt, “Telbiye”, DİA, XL, İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2011, 396-397.
  48. Adil Bebek, “Mağfiret”, DİA, XXVII, Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2003, 313-31,
  49. Behar, Cem. Osmanlı Türk Mûsıkisinin Kısa Tarihi. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2015.
  50. Ceyhan, Adem. "Bedri Dilşad'ın Murad-Namesi", Basılmamış Doktora Tezi. Marmara Üniversitesi S.B.E. 1994.
  51. Kam, Ruşen Ferit. "Meragalı Hoca Abdülkadir", Radyo Dergisi. Ankara 1943.
  52. Koca, Fatih. "Abdülgani Gülşeni'nin Cumhur Müezzinliği Tertibi Mahfel Sürmesi",Rast Müzikoloji Dergisi.
  53. Özcan, Nuri. "Addülkadir-i Meragi'', İslâm Ansiklopedisi, C. 1, İstanbul: T.D.V.
  54. Özcan, Nuri. "Osmanlılar (Musiki)", DİA. C. 33.
  55. Özcan, Nuri. "XV ve XVl.Yüzyıllarda Türk Dünyasında Musiki", XV ve XVI. Asırları Türk Asrı yapan Değerler Tartışmalı İlmi Toplantısı. İstanbul 1977.Özcan, Nuri, Türk Din Mûsikisi Ders Notları, ts.
  56. Akpınar, Hüseyin. "Bir Cami Musikisi Formu Feraciye", İSTEM Yıl. 6, Sayı 11,Konya 2008, ss. 189- 19 
  57. Özcan, Nuri. "Osmanlı Döneminde Yazılmış Yegane Musikişinaslar Tezkiresi, Atrabülasar",
  58. Özcan, Nuri, Tür İlim ve Sanat. İstanbul 1992.
  59. Kut, Turgut. "Ali Ufki Bey", DİA., C. 2.
  60. Aslan, Halide. "Osmanlı İmparatorluğu'nda Mübarek Gün ve Gecelerden Kandiller",İSTEM Yıl. 7, Sayı. 13, Konya 2009.
  61. Eroğlu, Süleyman. "Edebi Bir Tür Olarak Mevlidler", Mevlid ve Süleyman Çelebi,Uluslararası Mevlid Sempozyumu, Ankara: TDV Yay., 20 10
  62. Uzun, Mustafa. "Miraciye'', DİA. C. 30, İstanbul: TDV, 2005.
  63. Uzunçarşılı, İsmail Hakkı. Osmanlı Tarihi. Ankara 1983.
  64. Akkuş, Mehmet. "Edebiyatımızda Regaibiyye ve Salahi 'nin Matla'ul-Fecr' i", AÜİFD, Ankara 1992, ss. 129-153 .
  65. Çakır, Ahmet. "BuhuRizade Mustafa Itri Efendi ve Teravih Tertibi", Diyanet Aylık  Dergisi Itri Özel Ek. Sayı. 258, Haziran 2012, Ankara, ss. 15- 17.
  66. Tanrıkorur, Cinuçen. "Osmanlı Mûsikisi'', Osmanlı Devleti ve Medeniyeti Tarihi, İstanbul 1998.
  67. Paçacı, Gönül. Osmanlı Müziğini Okumak: Neşriyat-ı Musiki. İstanbul: İstanbul 2010 Avrupa Kültür Başkenti Ajansı, 2010.
  68. Özcan, Nuri. "Haşim Bey", DİA. C. 16.
  69. Özcan, Nuri. "Hüseyin Fahreddin Dede", DİA. C. 18.
  70. Özcan, Nuri. "Rifat Bey, Sermüezzin", DİA . C. 35.
  71. Sezikli, Ubeydullah. "Temcid'', DİA. C. 40, İstanbul: TDV, 2011
  72. Can, Halil. Dini Musiki Ders Notları. İstanbul (ty.).
  73. Akdoğan, Bayram. Örneklerle Türk Musikisi Formları. Ankara 2010.
  74. Kaplan, Zekai. Dini Musiki Dersleri. İstanbul: MEB Yay., 1991 .
  75. Turabi, Ahmet Hakkı. "Cami Musikisi", Cami Yazıları. Ankara: DİB Yay., 2012,ss. 160.
  76.  İsmail Hakkı Özkan, Türk Mûsikîsi Nazariyatı ve Usûlleri Kudüm Velveleri, İstanbul: Ötüken Yayınları, 2000.
  77. Belviranlı, Ali Kemal. Musiki Rehberi Dini Musiki. Konya: Nedve Yay., 1975.
  78. http://turkmuziginazariyat.blogspot.com/2018/05/temel-muzik-bilgisi.html (7/11/2019)
  80. http://www.safayeprem.com/turk-din-musikisi-ders-notlari/



    81.  
  81.  

Dersin Öğrenme Çıktıları

  1. Mûsikînin ilk dönemden itibaren tarihi gelişimini öğrenmiş olacak.
  2. Dini mûsikî formlarını uygulamalı öğrenmiş
  3. Nota öğrenmiş olmak.
  4. Kadim kültürümüzle mütenasip eserleri tanımış olmak.
  5. Alana ait kuramsal ve uygulamaya dönük kapsamlı içerik bilgisine sahiptir
  6. Sahip olduğu alan bilgilerini farklı çalışma ortamlarında kullanabilir
  7. Referansını dinin temel kaynaklarından alan doğru bilgi ile hurafeye dayalı inanç, tutum ve davranışları ayırt eder.

Temel Alan Dağılımı

(21) Sanat%100

Öğretim Yöntem ve Teknikleri

AnlatımSoru-CevapTartışmaAlıştırma ve UygulamaGösterimGösterip Yaptırma

AKTS / İş Yükü

EtkinlikSayıSüre (saat)Toplam İş Yükü
Ders Süresi (Sınav Haftası Dahil)000
Sınıf Dışı Ders Çalışma Süresi000
Ara Sınav000
Kısa Sınav000
Ödev000
Uygulama000
Final000

Ders Akışı

HaftaKonuÖn Hazırlık
1• Dersin anahatları hakkında bilgiler • Dersin Tanımı ve hedefi • Değerlendirme ve not skalası • Hafta hafta hangi konuların işleneceği• Dersin anahatları hakkında bilgiler • Dersin Tanımı ve hedefi • Değerlendirme ve not skalası • Hafta hafta hangi konuların işleneceği
2• Ses tanımı, oluşumu, çeşitleri, özellikleri • Frekans, Desibel kavramı • İnsanda ses tasnifi • Musikinin tanımı, kökeni ve mûsikî hakkında önemli düşünürlerin sözleri • Porte, anahtar, nota değerleri ve isimleriSes hakkında araştırma
3• Tür, Form, Biçim tanımları • Müzik Türleri • Müzik Formları • İslam'dan Önce Türkler'de Musiki (Altay, Hun, Göktürk, Uygur vd) • Müziğin kullanım alanları • Sığır, Şeylan, Yuğ, Ozan, Şaman, Bahşı, Kam terimlerinin karşılıkları. • Müzik işaretlerinin gösterimi (Porte, 1’lik, 2’lik, 4’lük nota değerleri)İlgili sayfa aralığı okunacak
4• Cahiliye Dönemi Tarihi ve Cografi Konum • Cahiliye Dönemi Sosyal Hayat, İnanç ve Mûsiki • Hz. Peygamber ve Dört Halife Dönemi ve Mûsiki • Nota ve sus değerleri • Notaların birleştirilmesi • Ölçü ve ölçü çizgisi • Tempo (metronom) • İlave çizgi • Kaba çargah –Tiz çargah arası nota isimleriÖn okumaların yapılması
5• Kuran-ı Kerim' de Musiki Konusu o Musikinin Aleyhinde Yorumlanan Ayetler o Musikinin Lehinde Yorumlanan Ayetler • Hadislerde Musiki Konusu o Hadislerden Bazı Örnekler o Hadislerde Musiki Konusuna Dair Bazı Değerlendirmeler • İslam Tarihinde Musiki Anlayışına Etki Eden Bazı Faktörler • Emeviler Dönemi Siyasi, Sosyal, Kültürel yapısı. • Dönemin önemli mûsikîşinas ve nazariyecileri • Müzikte kullanılan işaretler (tartım, bağ, nokta, dolap)İlk dönem ve Emevi okumaları
6• Abbasiler Dönemi Siyasi, İlmi ve Kültürel Yapısı • Dönemin Önemli Musikişinas ve Nazariyecileri • Müzik terimleri (DE Capo, Senyo, Ölçü Tekrarı)Abbasiler hakkında ön okuma
7Ebü’l-Ferec el-Isfahani Kitâbü’l-Eğanî İhvân-ı Safâ Mufaddal b. Seleme İbn Hurdazbih Cami Musikisi Formları - Kuran-ı Kerim Tilaveti - Ezan - Kamet - Mahfel Sürmesi - Tesbih - Sala Müzik Terimleri - Kodaterim ve formlar
811.-14. Yüzyıllar Arasında Siyasi Tarih 11. -14. Yüzyıllar Arasında Musiki Dini Mûsikî Formları • Salât-ı Ümmiye • Tekbir • Telbiye • Cuma Namazı • Tardiyye • İstiğfar Müzik Terimleri • Puandorg • Nefes işareti11 ve 14. yy
9- 15. Yüzyılda mûsikî - 16. Yüzyılda mûsikî - Safiyyüddin Urmevî - Nasırüddin Tusî - Formlar • Feraciye • Tarif • Cumhur Müezzinliği • - Müzik Terimleri • Üçleme • Tartım kalıpları • Batı Müziğinde Ses ve Aralıklar - Bona ve Solfej Uygulamaları15 yy Formlar
1017. Yüzyılda mûsikî 18. Yüzyılda mûsikî Formlar • Mevlid • Muhammediye • Miraciye - Müzik Terimleri • Batı müziğinde arızalar o Diyez o Bemoltarih form terim
1119. Yüzyılda mûsikî Formlar • Teravih Tertibi • Temcîd ve Münacât • Regaibiyye - Müzik Terimleri • Türk Müziğinde Ses Aralıkları • Türk Müziğinde Arızalar • Usul kavramı o Nim Sofyan o Semaitarih form terim
1220. yüzyılda mûsikî Formlar • Na’t • Kasîde • Tevşîh • İlahî • Şuğul/Şuul Müzik Terimleri • Sofyan • Türk Aksağı • Yürük Semai • Dörtlü aralıklar o Çargah o Buselik o Kürditarih form terim
13Tekke Musikisi Formları • İsm-i Celâl • Durak • Mersiye • Nefes • Deyiş • Mevlevi Ayini • Savt • Salât-ı Kemaliye • Gülbang Müzik Terimleri • Devri Hindi • Devri Turan • Düyek • Müsemmen • Özel dörtlü ve beşlilertarih form terim
14Dini Musiki NazariyatıMusiki Terimlerini tanıma
15Usul, Makam tarifleri ve Repertuvar Çalışması2 zamanlı usullerden 10 zamanlı usullere kadar çalışılacak
16Final SınavıDers kaynak kitapları ve ders notlarından hazırlık yapılması