İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi · Türk Dili ve Edebiyatı · Lisans
Dersin Amacı
Lehçe ve ağız kavramlarını öğrenmek, bir dilin neden lehçe ve ağızlara ayrıldığını kavramak, bir dilin tarihî lehçelerinin olduğu gibi güncel lehçelerinin de bulunduğu bilincine ulaşmak, Türk dilinin sınıflama ölçütlerine hakim olmak, Türk dilini tasnif edebilmek, doğudan batıya; kuzeyden güneye Türk dilinin lehçeleri üzerine bilgi, sahibi olmak.
Ders İçeriği
Lehçe, diyalekt, şive, ağız kavramları ve ayrımları, Türk dilinin dünden bugüne gelişim aşamaları, Türk dilinin güncel lehçelerinin tasnif denemeleri, Türk dilinin çağdaş lehçelerinin tarihî bağları, doğudan batıya; kuzeyden güneye Türk dilinin çağdaş lehçeleri, Türk dilinin çağdaş lehçelerinin konuşulduğu muhitler ve bu ortamlarda sosyo-kültürel durum, Türk dilinin çağdaş lehçelerinin dil özellikleri, Türk dilinin çağdaş lehçelerinin oluşturduğu edebî eserler.
Zorunlu Kaynaklar
BURAN, Ahmet, ALKAYA, Ercan, Çağdaş Türk Lehçeleri, Akçağ Yay., Ank. 2007.
ÇAĞATAY, Saadet, Türk Lehçeleri Örnekleri II, Ankara Üniversitesi Basım Evi, Ank. 1972.
ERCİLASUN, A.B., Türk Lehçeleri Grameri, Akçağ Yay., Ank. 2007.
ÖZKAN, Nevzat, Türk Dilinin Yurtları, Akçay Yay., Ank. 2007.
TEKİN, Talat- ÖLMEZ, Mehmet, Türk Dilleri Giriş, Yıldız Yay., İst. 2003.
ARAT, Reşit Rahmeti, “Türk Lehçe ve Şiveleri”, Türk Dünyası El Kitabı C.II, Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü, Ank. 1992.
ÇAĞATAY, Saadet, Türk Lehçeleri Üzerine Denemeler, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Yayınları, Ank. 1978.
Önerilen Kaynaklar
´AKAR, Ali, Türk Dili Tarihi, Ötüken Yay., İst. 2010.
´AKSAN, Doğan, En Eski Türkçenin İzlerinde, Muttiliangual Yay., İst. 2007.
´DEMİR, Nurettin- YILMAZ, Emine, Türk Dili El Kitabı, Grafiker Yay., Ank. 2010.
´ERCİLASUN, Ahmet B., Türk Dili Tarihi, Akçağ Yay., Ank. 2008.
´ERGİN, Muharrem, Orhun Abideleri, Boğaziçi Yay., İst. 2008.
´GABAİN, Eski Türkçenin Grameri, (Çev. Mehmet Akalın), Türk Dil Kurumu Yay. 2007.
´KORKMAZ, Zeynep, Türkiye Türkçesi Grameri Şekil Bilgisi, TDY Yay., Ank. 2003.
´PAÇACIOĞLU, Burhan, Orta Türkçe, Dilek Ofset Yay., Sivas 2007.
´SERTKAYA, Osman Fikri, Göktürk Tarihinin Meseleleri, Ankara 1995
´TEKİN, Talat, Orhun Türkçesi Grameri, Türk Dilleri ve Araştırmaları Dizisi, İst. 2003.
´TEKİN, Talat, Orhun Yazıtları, Türk Dil Kurumu Yay., Ank. 2010.
´TEKİN, Talat, Tarih Boyunca Türkçenin Yazımı, Simurg Yay., Ank. 1997.
´V. THOMSEN, Orhun Yazıtlarının Çözümü, Helsingfors 1896
´TOPARLI, Recep, VURAL, Hanifi, Harezm Türkçesi, Tokat 2007.
Dersin Öğrenme Çıktıları
- Lehçe, diyalekt, şive, ağız kavramlarının ayrımına varır.
- Dünden bugüne Türk dilinin geçirdiği aşamları kavrar.
- Türk dilinin neden lehçe ve ağızlara ayrıldığı üzerine düşünür.
- Türk dilinin çağdaş lehçelerinin sınıflamasını yapar.
- Türk dilinin çağdaş lehçelerini harita üzerinde sıralar.
- Türk dilinin çağdaş lehçelerinin dil özelliklerini öğrenir.
- Türk dilinin çağdaş lehçelerinin oluşturduğu edebi metinleri okur.
- Türk dilinin çağdaş lehçelerinin konuşulduğu ortamları ve bu lehçeleri konuşan boyların özelliklerini tanır.
Temel Alan Dağılımı
Öğretim Yöntem ve Teknikleri
Ölçme ve Değerlendirme
AKTS / İş Yükü
| Etkinlik | Sayı | Süre (saat) | Toplam İş Yükü |
|---|---|---|---|
| Ders Süresi (Sınav Haftası Dahil) | 16 | 3 | 48 |
| Sınıf Dışı Ders Çalışma Süresi | 16 | 3 | 48 |
| Ara Sınav | 1 | 1 | 1 |
| Kısa Sınav | 0 | 0 | 0 |
| Ödev | 0 | 0 | 0 |
| Uygulama | 16 | 1 | 16 |
| Final | 1 | 1 | 1 |
Ders Akışı
| Hafta | Konu | Ön Hazırlık |
|---|---|---|
| 1 | Dil, lehçe, diyalekt, şive ve ağız kavramları. | İlgili konu üzerine ön araştırmalar yapınız. |
| 2 | Türk dili tarihinin hatırlanması ve çağdaş Türk lehçelerinin bu temelin üzerinde yükselmesi. Harita üzerinde bugünün Türk dilli halkları. | İlgili konu üzerine ön araştırmalar yapınız. |
| 3 | Çağdaş Türk lehçelerinin tasnifi. | İlgili konu üzerine ön araştırmalar yapınız. |
| 4 | r- ve l grubu - Çuvaşça, hadak grubu - Halaçça, atah grubu - Yakutça, adak /daglıg grubu - Tuvaca, azak/ taglıg grubu - Hakasça; Orta Çulım, Mrass ve Yukarı Tom Diyalektleri; Sarı Uygurca; Fu-yü Kıgızcası | İlgili konu üzerine ön araştırmalar yapınız. |
| 5 | ayak / daglı grubu: Gagauz Türkçesi (yazı dili) | İlgili konu üzerine ön araştırmalar yapınız. |
| 6 | ayak / daglı grubu: Azerbaycan Türkçesi (yazı dili) | İlgili konu üzerine ön araştırmalar yapınız. |
| 7 | ayak / daglı grubu: Azerbaycan Türkçesi (yazı dili) | İlgili konu üzerine ön araştırmalar yapınız. |
| 8 | Ara sınav | Ara sınavlara hazırlanınız. |
| 9 | ayak / daglı grubu: Türkmen Türkçesi (yazı dili) | İlgili konu üzerine ön araştırmalar yapınız. |
| 10 | ayak / daglı grubu: Türkmen Türkçesi (yazı dili) | İlgili konu üzerine ön araştırmalar yapınız. |
| 11 | taglıg- grubu: Altaycanın kuzey diyalektleri (Tuba, Kumandı ve Çalkandu); Aşağı Çulım, Kondom ve Aşağı Tom diyalektleri; tulu- grubu: Altayca (yazı dili); tağlı- grubu: Salarca; tolu- grubu: Kırgızca (yazı dili) | İlgili konu üzerine ön araştırmalar yapınız. |
| 12 | tavlı- ya da Kıpçak grubu: Tatarca, Başkurtça; Kazakça, Karakalpakça, Nogayca; Kumukça, Karaçayca- Balkarca, Kırım Tatarcası (yazı dilleri), Karayca; Özbekçenin Harezm- Kıpçak diyalektleri | İlgili konu üzerine ön araştırmalar yapınız. |
| 13 | tavlı- ya da Kıpçak grubu: Tatarca, Başkurtça; Kazakça, Karakalpakça, Nogayca; Kumukça, Karaçayca- Balkarca, Kırım Tatarcası (yazı dilleri), Karayca; Özbekçenin Harezm- Kıpçak diyalektleri | İlgili konu üzerine ön araştırmalar yapınız. |
| 14 | taglıg grubu- Özbek Türkçesi, Yeni Uygur Türkçesi | İlgili konu üzerine ön araştırmalar yapınız. |
| 15 | taglıg grubu- Özbek Türkçesi, Yeni Uygur Türkçesi | Tüm konuları gözden geçiriniz. |
| 16 | Final sınavı | Sınavlara hazırlanınız. |