İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi · Türk Dili ve Edebiyatı · Lisans
Dersin Amacı
Eski Türkçeden günümüze kadar olan dönemlerde Türkçenin söz varlığını ve söz varlığındaki değişiklikleri örnekleriyle öğrenmek.
Ders İçeriği
Eski Türkçeden başlayarak Türkçenin bütün tarihi dönemlerindeki söz varlığı, söz varlığında hangi değişikliklerin gerçekleştiği incelenecek. Türkçenin tarihi dönemlerinde türeme, birleştirme, ikileme, tekrar vb. yollarla oluşturulan sözcükler değerlendirilecek. Eski Türkçedeki söz varlığının Türkiye Türkçesi ve ağızlarındaki durumu üzerinde durularak günümüze hangi sözcüklerin değişerek, hangilerinin değişmeden ulaştığı araştırılacak. Söz varlığı değerlendirilirken farklı kültürel alanlardaki ve günlük hayattaki (tarım, tıp, mutfak, gelenek-görenek vb.) sözcükler sınıflandırılarak incelenecek. Toplumsal süreçlerin dile etkisi tartışılacak.
Zorunlu Kaynaklar
Doğan Aksan, Türkçenin Söz Varlığı, Türk Dilinin Sözcükbilimiyle. İlgili Gözlemler, Saplamalar, Engin Yayınevi, Ankara 1996.
Doğan Aksan, En Eski Türkçenin İzlerinde, İstanbul 2020.
Doğan Aksan, Anadilimizin Söz Denizinde, Ankara 2002.
Doğan Aksan, Türkçenin Gücü, Ankara 1987.
Ergin, Muharrem; Türk Dil Bilgisi, Boğaziçi Yayınları, İstanbul, 1984.
Eker, Süer; Çağdaş Türk Dili, Grafiker Yayınları, Ankara, 2003.
Dersin Öğrenme Çıktıları
- Sözvarlığı ve Sözcükbilim terimlerini tanımlar.
- Eski Türkçenin sözvarlığını inceleme, yorumlama yeteneği kazanır.
- Orta Türkçenin sözvarlığını inceleme, yorumlama yeteneği kazanır.
- Eski Türkçeden günümüze Türkçenin söz dağarcığının gelişim ve değişimini inceleme yeteneği kazanır.
- Tarihsel süreç içinde sözcüklerin anlamsal değişimleri hakkında bilgi edinir.
Temel Alan Dağılımı
Öğretim Yöntem ve Teknikleri
Ölçme ve Değerlendirme
AKTS / İş Yükü
| Etkinlik | Sayı | Süre (saat) | Toplam İş Yükü |
|---|---|---|---|
| Ders Süresi (Sınav Haftası Dahil) | 16 | 3 | 48 |
| Sınıf Dışı Ders Çalışma Süresi | 16 | 2 | 32 |
| Ara Sınav | 1 | 1 | 1 |
| Kısa Sınav | 0 | 0 | 0 |
| Ödev | 0 | 0 | 0 |
| Uygulama | 16 | 3 | 48 |
| Final | 1 | 1 | 1 |
Ders Akışı
| Hafta | Konu | Ön Hazırlık |
|---|---|---|
| 1 | Söz varlığının içerdiği öğeler, Temel söz varlığı | Ders notları |
| 2 | Türkiye Türkçesi ve Anadolu ağızlarının söz varlığı | Ders notları |
| 3 | Adlar: İnsan Bedeni, Hastalık, Akrabalık, Hayvan, Bitki, Beslenme, Yiyecek, İçecek, Giyim, Kuşam, Kumaş, Araç, Eşya, İş, Meslek, Rütbe, Görev, Yer Adları (Özel Yer, Ülke, Bölge, Şehir, İlçe, Semt ve Köy Adları, Mahalle, Meydan, Sokak, Çarşı Adları, Deniz, Nehir, Göl, Dere Adları, Dağ, Ova, Yayla, Tepe, Ada Adları, Yapı ve Bina Adları (cami, medrese, hamam, fabrika, türbe, mezar, han, kale, misafirhane, tekke, ve otel vb. adları) Bina, İş Yeri ve Yapı Adları), Özel Adlar, Lakaplar, Ünvan Adları, Kurum, Kuruluş Adları, Lisan Adları, Kavim, Boy, Irk, Millet, Mensubiyet, Milliyet Adları, Ölçü, Sayı, Renk, Ebat, Miktar, Zaman, Soru, Yön Adları, Madenler ve Enerji Kaynakları Adları, Coğrafya, Gök Bilimi, Hava Olayları, Eğitim, Sosyal Olaylar ile İlgili Adlar, Gelenek ve Görenek Adları, Cinsiyet, İnsan Ömrü ve İlişkileri, Toplum ile İlgili Adlar, Spor ve Oyunlar, Bilim ve Sanat, Askerlik, Siyasi Olaylar ve Siyaset ile İlgili Adlar, Parti Adları, İdare ve İdari Olaylar ile İlgili Adlar, Görüş ve Ülkü, Din ve İnanç Adları, İnsani Vasıf, Durum ve İnsanlık ile İlgili Adlar, Hareketlilik, Davranış İfade Eden Adlar, İrade, Düşünce, Duygu, Durum Bildiren Adlar | Ders notları |
| 4 | Eylemler | Ders notları |
| 5 | Kalıp Sözler: Dualar, Beddualar, Sloganlar, Vecizeler, Yeminler, Ayet, Hadis, Kelam-ı Kibarlar, İlişki sözleri | Ders notları |
| 6 | Deyimler, Atasözleri | Ders notları |
| 7 | Terimler, Çeviri sözcükler, yabancı sözcükler | Ders notları |
| 8 | Ara Sınav | Ders notları |
| 9 | KökTürkçenin söz varlığı | Ders notları |
| 10 | Eski Uygur Türkçesinin söz varlığı | Ders notları |
| 11 | Karahanlı Türkçesinin söz varlığı | Ders notları |
| 12 | Harezm Türkçesinin söz varlığı | Ders notları |
| 13 | Kıpçak Türkçesinin söz varlığı | Ders notları |
| 14 | Çağatay Türkçesinin söz varlığı | Ders notları |
| 15 | Eski Anadolu Türkçesinin söz varlığı | Ders notları |
| 16 | Final Sınavı | Ders notları |