İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi · Türk Dili ve Edebiyatı · Lisans
AKTS: 5 T+U+L: 3+0+0 Zorunlu
Koordinatör: Prof. Dr. Bayram Ali KAYA
Öğretim Üyeleri: Prof. Dr. Bayram Ali KAYA
Dersin Amacı
Bu dersin amacı, Klasik Türk Edebiyatının temel özelliklerini, edebi anlayışını ve şiir estetiğini kavratmaktır. Öğrencilere divan şiirinde kullanılan vezin, kafiye, mazmun, nazım şekilleri gibi unsurlar hakkında bilgi vermek ve bu bilgileri metin çözümlemelerinde uygulama becerisi kazandırmak hedeflenmektedir. Ayrıca, aruz vezniyle ilgili teknik bilgilerin, nazım şekillerinin ve metin şerhi yöntemlerinin öğretimiyle öğrencilerin Klasik Türk şiirine akademik bir bakış açısı kazanmaları amaçlanmaktadır.
Ders İçeriği
Bu ders, Klasik Türk Edebiyatının temel kavramlarını ve edebi unsurlarını ele alır. Konular arasında şunlar yer alır:
- Klasik Türk Edebiyatının tanımı, kaynakları ve genel özellikleri.
- Aruz vezninin tanımı, tarihçesi ve teknik detayları; imâle, vasl, zihaf gibi kavramlar ve aruz kalıplarına dayalı uygulamalar.
- Mazmun kavramı ve Klasik Türk şiirinde kullanılan belli başlı mazmunlar.
- Nazım şekilleri (kaside, gazel, kıt’a, nazm) ve bu şekillerin tarihçesi, temel özellikleri ve önemli temsilcileri.
- Beyitlerle ve bentlerle kurulan nazım şekillerinin (müselles, murabba, şarkı, tahmis, terkib-i bend, tercî-i bend) genel özellikleri ve örneklerle incelenmesi.
- Günümüz Türkçesiyle nesre çeviri yöntemleri ve bu yöntemlere dayalı metin çözümleme çalışmaları.
- Beyit çözümlemelerine yönelik temel şerh yöntemleri.
Zorunlu Kaynaklar
- Bayram Ali Kaya vd., Klasik Türk Edebiyatı Temel Bilgiler, Kesit Yayınları, İstanbul 2022.
- Agah Sırrı Levend, Divan Edebiyatı (Kelimeler ve Remizler – Mazmunlar ve Mefhumlar), Enderun Kitabevi, İstanbul, 1984.
- Ahmet Talat Onay, Eski Türk Edebiyatında Mazmunlar, MEB Yayınları, İstanbul, 2004.
- Ahmet Atilla Şentürk, Ahmet Kartal, Üniversiteler İçin Eski Türk Edebiyatı Tarihi, Dergah Yay., 2007.
- Cem Dilçin, Örneklerle Türk Şiir Bilgisi, TDK Yay., 2009.
- Haluk İpekten, Eski Türk Edebiyatı Nazım Şekilleri ve Aruz, Dergah Yay., İstanbul, 2015.
-İskender Pala, Ansiklopedik Divan Şiiri Sözlüğü, Kapı Yayınları, İstanbul 2022.
-Ömer Faruk Akün, "Divan Edebiyatı", İslam Ansiklopedisi, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
- Rıdvan Canım, Divan Edebiyatında Türler, Grafiker Yay., Ankara, 2014.
Temel Alan Dağılımı
(22) Beşeri Bilimler%100
Ölçme ve Değerlendirme
Sınav (Yazılı Sınav / Test: Doğru-Yanlış Testi, Çoktan Seçmeli Testi, Kısa Cevaplı Test, Eşleştirmeli Test)
AKTS / İş Yükü
| Etkinlik | Sayı | Süre (saat) | Toplam İş Yükü |
|---|---|---|---|
| Ders Süresi (Sınav Haftası Dahil) | 0 | 0 | 0 |
| Sınıf Dışı Ders Çalışma Süresi | 0 | 0 | 0 |
| Ara Sınav | 0 | 0 | 0 |
| Kısa Sınav | 0 | 0 | 0 |
| Ödev | 0 | 0 | 0 |
| Uygulama | 0 | 0 | 0 |
| Final | 0 | 0 | 0 |
Ders Akışı
| Hafta | Konu | Ön Hazırlık |
|---|---|---|
| 1 | Öğrencilerle tanışma. Üniversite, fakülte ve bölüm, dersler, devam durumu, sınav sistemi vs. hakkında bilgilendirme. Dersin içeriği, işleniş biçimi ve kaynakları hakkında bilgilendirme. Dîvân Edebiyatının /Klasik Türk Edebiyatının tanımı, adlandırılışı, kaynakları, dili, estetik, içerik vb. temel özellikleri; dîvân şairlerinin sanat anlayışları, inanç ve kültür dünyaları, eğitim ve meslekî durumları hakkında bilgilendirme. | Prof. Dr. Bayram Ali Kaya ve diğerlerince hazırlanmış olan “Klasik Türk Edebiyatı Temel Bilgiler” kitabı ile İskender Pala tarafından hazırlanmış olan Ansiklopedik Divan Şiiri Sözlüğü adlı kitaplar, dersin kaynak kitapları olup temin edilmeli. Prof. Dr. Ömer Faruk Akün tarafından hazırlanmış olan ve TDV İslam Ansiklopedisi’nde yer alan Divan Edebiyatı maddesi indirilip tamamı okunmalıdır. Ders kitabının okuma parçaları kısmından Orhan Şaik Gökyay’ın “Divan Edebiyatı Kimin?” başlıklı yazısı okunmalı. |
| 2 | Klasik Türk şiirinde âhenk unsurları: Vezin, kafiye ve redif hakkında temel bilgiler. Aruz vezninin tanımı, tarihçesi, şiirdeki fonksiyonu. Aruz kalıpları bulunurken bilinmesi ve dikkat edilmesi gereken teknik hususlar: İmâle, vasl-ulama, med, zihaf, kasr vs. hakkında bilgilendirme. Klasik Türk şiirinde en çok kullanılmış olan 6 aruz kalıbının isimleri ve ilk uygulamalar. | Ders kitabının ilgili bölümlerinin okunup incelenmesi. Okuma parçaları kısmında aruz vezniyle ilgili yazıların okunması. Konuyla ilgili ayrıca kaynak talep edenler Prof. Dr. Muhsin Macit’in, “Divan Şiirinde Âhenk Unsurları”, adlı kitabı ile Prof. Dr. Haluk İpekten’in “Eski Türk Edebiyatı Nazım Şekilleri ve Aruz” adlı kitaplarını inceleyebilirler. Aruzun kolay öğrenimi ile ilgil makale okunmalı. |
| 3 | Fâilâtün Fâilâtün Fâilâtün Fâilün kalıbıyla ilgili uygulamalar. Mazmun hakkında genel bilgilendirme. Belli başlı mazmun örnekleri. Klasik Türk şiiri nazım şekilleri-Beyitlerle kurulan nazım şekilleri hakkında genel bilgilendirme. Kaside nazım şeklinin tanımı, tarihçesi, bölümleri, çeşitleri ve diğer özellikleriyle belli başlı şairleri hakkında ilgili bilgilendirme. Su Kasidesi üzerinden kasidenin bölümlerinin gösterilmesi. Diğer kaside örnekleri. | Ders kitabından bu kalıpla ilgili örneklerin incelenip çözülmeye çalışılması. Verilecek olan mazmunlar listesindeki mazmunların İskender Pala’nın “Ansiklopedik Divan Şiiri Sözlüğü” adlı kitabından ve ayrıca paylaşılacak olan örnek mazmun özetlerinden hareketle hazırlanması. Ders kitabından kaside konusunun okunup incelenmesi. |
| 4 | Günümüz Türkçesi ile nesre çeviri yöntemi hakkında bilgilendirme ve uygulamalı örnekler. Günümüz Türkçesi ile nesre çeviri yöntemi hakkında bilgilendirme ve uygulamalı örnekler. Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün kalıbıyla ilgili uygulamalar. Gazel nazım şeklinin tanımı, çeşitleri, temel özellikleri ve belli başlı şairleri hakkında bilgilendirme. Gazel örnekleri. | Ders kitabının ilgili bölümünün okunup incelenmesi. Ders kitabının nazım şekilleri bölümünden Gazel konusunun okunup incelenmesi. |
| 5 | Feilâtün Feilâtün Feilâtün Feilün kalıbıyla ilgili uygulamalar. Mesnevi, Kıt’a ve Nazm hakkında bilgilendirme. Günümüz Türkçesi ile nesre çeviri uygulamaları. | Ders kitabından bu kalıpla ilgili örneklerin incelenip çözülmeye çalışılması. Ders kitabından ilgili nazım şekillerinin okunup incelenmesi. |
| 6 | Mefûlü Fâilâtü Mefâîlü Fâilün kalıbıyla ilgili uygulamalar. Bentlerle kurulan nazım şekilleri hakkında genel bilgilendirme. Tuyuğ, Rubâi, Dübeyt hakkında bilgilendirme. Günümüz Türkçesi ile nesre çeviri uygulamaları ve bu çerçevede metni anlamaya yönelik tamamlayıcı bilgiler. | Ders kitabından bu kalıpla ilgili örneklerin incelenip çözülmeye çalışılması. Ders kitabından ilgili nazım şekillerinin okunup incelenmesi. Sevgili ve onun güzellik unsurlarıyla ilgili belli başlı mazmunların incelenmesi. |
| 7 | Mefûlü Mefâîlü Mefâîlü Feûlün kalıbıyla ilgili uygulamalar. Çok bentli nazım şekilleri hakkında genel bilgilendirme. Müselles/Teslîs, Murabba, Terbî, Şarkı nazım şekilleri hakkında bilgilendirme. Günümüz Türkçesi ile nesre çeviri uygulamaları ve bu çerçevede metni anlamaya yönelik tamamlayıcı bilgiler. | Ders kitabından bu kalıpla ilgili örneklerin incelenip çözülmeye çalışılması. Ders kitabından ilgili nazım şekillerinin okunup incelenmesi. Âşık ve rakip mazmunlarının incelenmesi. |
| 8 | ARA SINAV / VİZE | ARA SINAV / VİZE |
| 9 | Mefâilün Feilâtün Mefâilün Feilün kalıbıyla ilgili uygulamalar. Muhammes, Tahmîs, Taştîr nazım şekilleri hakkında bilgilendirme. Günümüz Türkçesi ile nesre çeviri uygulamaları ve bu çerçevede metni anlamaya yönelik tamamlayıcı bilgiler. | Ders kitabından bu kalıpla ilgili örneklerin incelenip çözülmeye çalışılması. Ders kitabından ilgili nazım şekillerinin okunup incelenmesi. Şehnâme’de geçen efsânevî kahramanlarla ilgili mazmunlarının incelenmesi. |
| 10 | Aruz kalıbı ve nesre çeviri uygulamaları. Tardiye, Müseddes, Tesdîs, Müsebba ve Tesbî nazım şekilleriyle ilgili bilgilendirme. Beyitleri anlamaya yönelik kısa şerh çalışmaları. | Ders kitabından aruz kalıplarıyla ilgili çözülmemiş örneklerin incelenip çözülmeye çalışılması. Ders kitabından ilgili nazım şekillerinin okunup incelenmesi. Efsanevî aşk kahramanlarıyla ilgili mazmunların incelenmesi. |
| 11 | Aruz kalıbı ve nesre çeviri uygulamaları. Muhammes, Tesmîn, Mütessa ve Tetsî nazım şekilleriyle ilgili bilgilendirme. Beyitleri anlamaya yönelik kısa şerh çalışmaları. | Ders kitabından aruz kalıplarıyla ilgili çözülmemiş örneklerin incelenip çözülmeye çalışılması. Ders kitabından ilgili nazım şekillerinin okunup incelenmesi. Peygamberlerle ilgili mazmunların incelenmesi. |
| 12 | Aruz kalıbı ve nesre çeviri uygulamaları. Muaşşer, Ta’şîr, Terkîb-i bend, Tercî-i bend nazım şekilleriyle ilgili bilgilendirme. Beyitleri anlamaya yönelik kısa şerh çalışmaları. | Ders kitabından aruz kalıplarıyla ilgili çözülmemiş örneklerin incelenip çözülmeye çalışılması. Ders kitabından ilgili nazım şekillerinin okunup incelenmesi. Şarap vb. meyhane unsurlarıyla ilgili mazmunların incelenmesi. |
| 13 | Aruz kalıbı ve nesre çeviri uygulamaları. Beyitleri anlamaya yönelik kısa şerh çalışmaları. | Ders kitabından aruz kalıplarıyla ilgili çözülmemiş örneklerin incelenip çözülmeye çalışılması. Hayvanlarla, özellikle de kuşlarla ilgili mazmunların incelenmesi. |
| 14 | Konu tekrarı ve sınav hakkında bilgilendirme. | Konu tekrarı ve sınav hakkında bilgilendirme. |