İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi · Türk Dili ve Edebiyatı · Lisans
Dersin Amacı
Türkçenin tarihsel gelişimi ve yayılma alanları hakkında bilgi sahibi olmak; Türkçenin dünya dilleri arasındaki yerini kavramak; lehçe, şive, ağız, argo, jargon, yapma diller, lingua franca, pidgin, kreol, esperanto, ortak dil, konuşma dili, yazı dili kavramlarını tanımak; tarih boyunca kullanılan Türk alfabeleri hakkında bilgi sahibi olmak; Türk dilinin birbirini izleyen tarihsel çağları içinde meydana getirilen dil yadigarlarını tanımak; Türkçenin dönemleri ve dil özelliklerini mukayese edebilme birikimi kazanmak, doğudan batıya; kuzeyden güneye Türk dilinin lehçeleri üzerine bilgi sahibi olmak.
Ders İçeriği
Türk dilinin dünden bugüne gelişim aşamalarını bilir, Türk dilinin tarihî lehçelerinin tasnifini yapar, Tarihî Türk lehçelerinin dil özelliklerini bilir, Türk dili üzerine çalışmalar yürüten araştırmacılar ve onların eserleri hakkında bilgi sahibi olur, Türk dilinin sözlü ve yazılı kaynaklarını tanır.
Zorunlu Kaynaklar
TEKİN, Talat- ÖLMEZ, Mehmet, Türk Dilleri Giriş, Yıldız Yay., İst. 2003.
AKAR, Ali, Türk Dili Tarihi, Ötüken Yay., İst. 2010.
DEMİR, Nurettin- YILMAZ, Emine, Türk Dili El Kitabı, Grafiker Yay., Ank. 2010.
ERCİLASUN, Ahmet B., Türk Dili Tarihi, Akçağ Yay., Ank. 2008.
ERGİN, Muharrem, Orhun Abideleri, Boğaziçi Yay., İst. 2008.
GABAİN, Eski Türkçenin Grameri, (Çev. Mehmet Akalın), Türk Dil Kurumu Yay. 2007.
AKSAN, Doğan, En Eski Türkçenin İzlerinde, Muttiliangual Yay., İst. 2007.
TEKİN, Talat, Orhun Türkçesi Grameri, Türk Dilleri ve Araştırmaları Dizisi, İst. 2003.
TEKİN, Talat, Orhun Yazıtları, Türk Dil Kurumu Yay., Ank. 2010.
TEKİN, Talat, Tarih Boyunca Türkçenin Yazımı, Simurg Yay., Ank. 1997.
V. THOMSEN, Orhun Yazıtlarının Çözümü, Helsingfors 1896.
SERTKAYA, Osman Fikri, Göktürk Tarihinin Meseleleri, Ankara 1995.
TOPARLI, Recep, VURAL, Hanifi, Harezm Türkçesi, Tokat 2007.
PAÇACIOĞLU, Burhan, Orta Türkçe, Dilek Ofset Yay., Sivas 2007.
Açıklamalar
Derste işlenen konular haftalık olarak tekrar edilmelidir. Ders başında bir önceki haftanın, ders sonunda da o gün işlenen konuların genel tekrarı yapılacaktır.
Dersin Öğrenme Çıktıları
- Yeni coğrafya ve kültür çevresinde oluşturulan ilk ürünleri tanır.
- İslamiyet öncesi ve sonrası, modern dönemde Türkçenin durumunu kavrar.
- Türk dilinin tarihî kaynaklarını öğrenir.
- Dünyada Türk dili üzerine eser ortaya koymuş Türkologları tanır.
- Türkiye'de Türk dili üzerine eser ortaya koymuş Türkologları tanır.
Temel Alan Dağılımı
Öğretim Yöntem ve Teknikleri
Ölçme ve Değerlendirme
AKTS / İş Yükü
| Etkinlik | Sayı | Süre (saat) | Toplam İş Yükü |
|---|---|---|---|
| Ders Süresi (Sınav Haftası Dahil) | 16 | 2 | 32 |
| Sınıf Dışı Ders Çalışma Süresi | 16 | 1 | 16 |
| Ara Sınav | 1 | 1 | 1 |
| Kısa Sınav | 0 | 0 | 0 |
| Ödev | 0 | 0 | 0 |
| Uygulama | 16 | 2 | 32 |
| Final | 1 | 1 | 1 |
Ders Akışı
| Hafta | Konu | Ön Hazırlık |
|---|---|---|
| 1 | Dil, lehçe, şive, ağız, argo, jargon, yapma diller, lingua franca, pidgin, kreol, esperanto kavramları | Konu ile ilgili ön araştırmaların yapılması. |
| 2 | Dil aileleri, Türk dilleri ailesi | Konu ile ilgili ön araştırmaların yapılması. |
| 3 | Altay dilleri teorisi | Konu ile ilgili ön araştırmaların yapılması. |
| 4 | Tarihî Türk lehçelerinin sınıflandırılması, harita üzerinde gösterilmesi. Türkçenin tarihsel gelişimi ve yayılma alanı | Konu ile ilgili ön araştırmaların yapılması. |
| 5 | Çağdaş Türk lehçelerinin tasnifi | Konu ile ilgili ön araştırmaların yapılması. |
| 6 | Türkçenin En Eski Yazılı Belgeleri: Avarların Dili ve Janoshid İğneliği, Doğu Avrupa’da Türk Oyma Yazılı Kitabeler, Hunların Dili , Topaların Dili, Hunca Beyit, Sümerler, İskitler-Sakalara Ait Dil Yadigarları, Altın Elbiseli Adam, Yenisey yazıtları, Kırgızistan yazıtları | Konu ile ilgili ön araştırmaların yapılması. |
| 7 | Resmî Tatil | . |
| 8 | Ara Sınav | . |
| 9 | Köktürk Türkçesi Dönemi, Ses ve Biçim Bilgisi Özellikleri, Köktürk Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tonyukuk Yazıtı, Bugut (Mahan Kağan) Yazıtı, Çoyren Yazıtı, Hoytu Tamir, Ongin Yazıtı, Köl İç Çor Yazıtı, İhe- Aşete Yazıtı, Nalayha Yazıtı, İhe Nur Yazıtı, Hangiday Yazıtı, Talas Yazıtları | Konu ile ilgili ön araştırmaların yapılması. |
| 10 | Uygur Türkçesi Dönemi, Ses ve Biçim Bilgisi Özellikleri, Köktürk Harfli Uygur Yazıtları: Taryat (Terhin) Yazıtı, Tes Yazıtı, Şine Usu Yazıtı, Kara Balasagun Yazıtı, Gülbelcin Yazıtı, Somon-Tes Yazıtı, Somon-Sevrey Yazıtı Uygur Dönemi Eserleri: Manici Çevreye Ait Metinler, Burkancı Çevreye Ait Metinler, Hıristiyan Çevreye Ait Metinler, Müslüman Çevreye Ait Metinler | Konu ile ilgili ön araştırmaların yapılması. |
| 11 | Karahanlı ve Harezm Türkçesi Dönemi, Ses ve Biçim Bilgisi Özellikleri, Karahanlı Türkçesi ile Yazılmış Eserler: Kutadgu Bilig, Divanü Lügati’t Türk, Atabetü’l Hakayık, Divan-ı Hikmet, Kur’an Türcümeleri; Harezm Türkçesiyle Yazılmış Eserler: Kısasü’l Enbiya, Mu’inü’l Mürid, Muhabbetname, Nehcü’l- Feradis, Mukaddimetü’l Edep, Muhabbetname | Konu ile ilgili ön araştırmaların yapılması. |
| 12 | Batı Türkçesi (Oğuzca), Ses ve Biçim Bilgisi Özellikleri, Selçuklu Dönemi Türkçesi, Karışık Dilli Eserler Meselesi (Behçetü’l Hadayık fi Mev’izeti’l Hakayık, Feraiz Kitabı, Kıssa-i Yusuf), Dönemin Başlıca Yazarları ve Eserleri, Beylikler Döneminin Başlıca Yazarları ve Eserleri, Osmanlı Türkçesi Döneminin Başlıca Yazarları ve Eserleri | Konu ile ilgili ön araştırmaların yapılması. |
| 13 | Çağatay Türkçesi Dönemi, Ses ve Biçim Bilgisi Özellikleri, Türkçesi Dönemi Yazarları (Nevâyî, Hüseyin Baykara, Babür vs.), Çağatayca Yazılmış Sözlükler | Konu ile ilgili ön araştırmaların yapılması. |
| 14 | Kıpçak Türkçesi Dönemi, Ses ve Biçim Bilgisi Özellikleri, Türkçesiyle Yazılmış Eserler: Codex Cumanicus, Ermeni Kıpçakcası Eserleri, Altınordu ve Memlük Kıpçakçasına Ait Eserler (Sözlük ve Gramerler, Fıkıh Eserleri, Okçuluk ve Atlarla İlgili Eserler, Edebî Eserler) | Konu ile ilgili ön araştırmaların yapılması. |
| 15 | Final Sınavı | . |
| 16 | . | . |