TAR 302 - Yerel ve Sözlü Tarih Araştırmaları

Sözlü Tarih, geçmiş olay ve döneme ait kişisel tanıklık ve/veya yaşantıların görüşmeler aracılığıyla belleğin derinliklerinden çıkarılması yoluyla ilk elden edinilen tarihsel bilgiyi toplamanın ve değerlendirmenin bir yöntemidir. Sözlü tarih çalışmaları, klasik tarih araştırmalarında genelde göz ardı edilen veya unutulan zümrelerin seslerini (köylüler, kadınlar, göçmenler, işçiler, azınlıklar, vs.) gün yüzüne çıkarmayı amaçlamaktadır. Böylece farklı toplumsal katmanlardan insanların geçmişte yaşadıkları ya da tanık oldukları toplumsal gelişme ve olayları nasıl algıladıkları ve sonraki kuşaklara bireysel ve toplumsal hafızalarını nasıl aktardıkları konusuyla ilgilenmektedir. Her türden beşeri ve ictimai ilişkiler, kırsal yerlerde köylü hayatı, göç ve değişim, aile yaşamı, küçük yerlerdeki değişimler, gündelik yaşam, gelenek ve görenekler, mahalle tarihi bu yöntemlerle incelenebilir.

Bu dersin amacı, öğrencileri sözlü tarih çalışmalarının yötemiyle tanıştırmak ve konu bazlı görüşmeler yaparak bu yöntemin nasıl uygulandığını öğrenmelerini ve bu yöntemin artı değerini kavramalarını sağlamaktır.  

Sözlü tarih, geçmişin yeniden oluşturulmasında önemli olanaklar sunar. Sözlü ve yazılı kaynaklar tarihin bilgi malzemeleri arasındadır. Dolayısıyla sözlü tarih, yazılı tarihe bir ektir, tarihi zenginleştirmenin yöntemidir. Belgenin olmadığı alanlarda, araştırma konusuyla ilgili bilgi verebilecek kaynak kişilerin sözlü anlatımlarına, anılarına başvurulabilir. Günümüz kayıt teknolojilerinden faydalanılarak da bunlar hem kendimiz hem de başka araştırmacılar için kayıt altına alınabilir. Bu bakış açısından sözlü tarih "daha fazla tarihtir". Diğer kaynakların eksik bıraktığı hususları, ya da yazılı kaynaklarla yeterince aydınlatılmayacak konuları ortaya çıkaran yardımcı bir araçtır. Sözlü tarih, profesyonel tarihçilere malzeme sağlayan yan alandır.

Sözlü tarih, ifadesine başvurulan anlatıcı ve görüşmeciyle ortaklaşa üretilen bir tarihtir. Görüşmeci bilgiyi sadece anlatımlarda değil, anlatıcının ses tonundan, mimiklerinden, duraksamalarından da elde eder. Anlatının gerçekliği gibi konularda bu ipuçlarından yararlanır. Bir başka önemli nokta, sözlü tarihte öznelliğin hem bir sorun hem de aslında zenginlik de olabileceğidir. Şöyle ki kişilerin neler hatırlayabildiklerinden ziyade, onları nasıl hatırladıkları, nasıl algıladıkları, onlara karşı neler hissettikleri olayın kendisi kadar önemlidir.

•Caunce, Stephen (2008). Sözlü Tarih ve Yerel Tarihçi, İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.

•Çelebi, Funda (der.), Yerel Tarihçilik, Kent, Sivil Girişim (İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 2001).

•Danacıoğlu, Esra (2007). Geçmişin İzleri. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.

•Dunaway, David K. & Willa K. Baum (der.) (1996). Oral History: An Interdisciplinary Anthology, London: Alta Mira Press.

•Iggers, Georg G., Yirminci Yüzyılda Tarih Yazımı (İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 2000).

•Kabapınar, Y. (2018). Gençler Üsküdar’ın tarihini yazıyor, belgeselini çekiyor: Tüm süreçleriyle bir yerel ve sözlü tarih projesi. Turkish History Education Journal, 7 (2) 532-554.

•Kyving, David & Myron A. Marty, Yanıbaşımızdaki Tarih (İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 2000).

•Lattimer, H. & Kelly, M. (2013). Engaging Kenyan secondary students in an oral history project: Education as emancipation, International Journal of Educational Development, 33, 476-486.

•Neyzi, Leyla. (2004). “Ben Kimim?” Türkiye’de Sözlü Tarih, Kimlik ve Öznellik. İstanbul: İletişim Yayınları.

•Neyzi, Leyla. (1999) İstanbul’da Hatırlamak ve Unutmak: Birey, Bellek ve Aidiyet İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.

•Öztürkmen, Arzu. (2002). Sözlü tarih: Yeni bir disiplinin cazibesi, Toplum ve Bilim, 91, 115 -121.

•Perks, Robert & Alistair Thomson (der.), (1998). The Oral History Reader, (London: Routledge, 1998.

•Ritchie, D. A. (2015). Doing oral history (3th Edition). New York: Oxford University Press.

•Thompson, Paul. (1999). Geçmişin Sesi. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.

•Tosh, John. (1997) Tarihin Peşinde, İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.

yüklenen makaleler