TAR 106 - Selçuklular Tarihi

Batı Avrasya bozkırlarından göçerek Maveraünnehir bölgesine yerleşmiş olan ve akabinde İran, Irak, Anadolu ve Suriye'yi fethederek 11. yüzyıl İslam dünyasının en büyük devletlerinden birini kuran Selçuklu Türklerinin ilk dönemlerinden 13. yüzyıldaki Moğol istilasına kadar olan süreç işlenecektir.

İslam dünyasında asırlar boyu devam edecek olan Türk hâkimiyetinin başlancını teşkil eden Büyük Selçuklu Devletinin kuruluşu, Türk tarihini İslam tarihinin vazgeçilmez unsuru yaptığı kadar diğer milletlerin tarihini de derinden etkilemiştir. Selçukluların benimsedikleri yönetim anlayışı, daha sonra kurulan Türk İslam devletleri tarafından büyük ölçüde benimsenerek devam ettirilmiştir. Selçukluların ilk dönem tarihi, sultanların da parçası olmaya devam ettikleri göçebe aşiret ve boyların toplumsal dinamikleri üzerinden irdelenecektir. 

Özetle, bu dersin amacı öğrencilere Büyük Selçuklu tarihinin siyasi, toplumsal, dini, demografik ve kültürel değişim ve devamlılık süreçleri hakkında bilgilendirmeye yöneliktir.

10. yüzyılda İslam dünyası siyasi ve dini parçalanmanın içine düştüğü ve Haçlı tehditlerinin giderek arttığı bir dönemde Avrasya bozkırlarından göçüp gelen Selçuklu beyleri çok kısa sürede İslam dünyasının merkez bölgelerinin neredeyse tamamına hükmeden ve tekrar birleştiren sultanlara dönüşmeyi nasıl başardılar? Bu devletin kuruluşunu mümkün kılan etkenler nelerdi?

Büyük Selçuklu İmparatorluğun en önemli ama en az anlaşılmış kuruluş dönemine ilişkin farklı bakış açıları ele alınacaktır. Hanedanının ilk kurucuları olan Selçukluların Avrasya bozkırlarında göçebe bir hayat süren bir boydan büyük bir İslam Devletine dönüşme süreçleri irdelenecektir. Bu çok önemli süreç içinde Selçukluların göçebe ve bozkır geçmişlerinin düşünüldüğünden çok daha önemli rol oynadığı ortaya konacaktır.

İslam dünyasında yerleşik düzende yaşayan halklar ile kurdukları çok farklı ilişkiler ile Selçuklular devrin önemli siyasi olaylarının yanı sıra İslam coğrafyasının demografik, dini ve kültürel yapısının yeniden şekillenmesinde hangi önemli rolü oynadılar? Bu derste, Büyük Selçuklu Devletinin doğuş, yükseliş ve dağılma sürecini ana hatlarıyla kaynaklar ve modern araştırmalara dayanarak öğrencilere sunulacaktır. Ayrıca Büyük Selçuklu hanedanın diğer kollarına ve nihayet Anadolu Rum Selçuklu Devleti tarihlerine de değinelecektir.

Osman G. Özgüdenli, Büyük Selçuklu Devleti Tarihi 1040-1157, (İsam Yay., 2018).

A.C.S. Peacock, Selçuklu Devletinin Kuruluşu. Yeni Bir Yorum, (İş Bankası Yay., 2017).

Songül Mecit, Anadolu Selçukluları. Bir Hanedanın Evrimi, (İletişim, 2014).

Mehmet Altay Köymen, Selçuklu Devri Türk Tarihi 

Osman Turan, Selçuklular Tarihi ve Türk-İslam Medeniyeti