SOS 212 - Türkiye'de Sosyoloji

İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi · Sosyoloji (%30 İngilizce) · Lisans

AKTS: 5 T+U+L: 3+0+0 Zorunlu
Koordinatör: Prof. Dr. Mehmet Emin KÖKTAŞ

Dersin Amacı

Osmanlı’da sosyoloji öncesi toplumsal düşünce mirasından başlayarak Türkiye’de sosyoloji alanında ortaya atılmış sorun ve tartışmaları öğrenciye tanıtmak

Türk sosyolojisinin gündemini oluşturan tarihi, toplumsal ve siyasal koşullar tanıtılarak Türk sosyologları ve eserleri hakkında bilgi vermek

Ders İçeriği

Osmanlı’da sosyoloji öncesi toplumsal düşünce mirası olarak ıslahatnamelere, Yeni Osmanlılar’ın gazete yazılarına ve Tanzimat romanına yer verilmektedir. Osmanlı’da sosyolojinin ele alınış biçimleri, hedefleri ve Cumhuriyet dönemine bırakılan miras ele alınmaktadır. Islahatnameler, Yeni Osmanlılar, Tanzimat romanı ve gazetelerinden sonra Comte, Le Play ve Durkheim gibi Batılı sosyologların Jön Türk entelektüelleri tarafından yeniden yorumlanma biçimleri üzerinde durulmaktadır. Ahmet Rıza ve Sabahattin Bey’in Fransız sosyologlarını “yeniden yorumlama”ları, Ziya Gökalp’in II. Meşrutiyet’ten Erken Cumhuriyet’e yaşadığı dönüşüm ele alınmaktadır. Sonrasında Türk modernleşmesinde bir ucu teşkil eden “topyekun Batıcılık” ve diğer ucu teşkil eden Batıcılık karşıtlığı, Ortodoks İslamcılar ve Said Halim Paşa arasındaki farklılaşma gündeme getirilerek incelenmektedir. Son olarak Türkçü, İslamcı ve Batıcıların II. Meşrutiyet yıllarında ortaya atılan tartışmalardaki yaklaşımları irdelenmektedir. Vize sonrasında ise Gökalp’in kültür-medeniyet ayrımına getirilen eleştiriler ekseninde tekniğin kültürel etkileri, bireysel girişimcilik ile kolektivizm arasında bir form olarak kooperatifçilik, “Osmanlı zengini”nden “Türk işadamı”na Türkiye’de iktisadi hayatın ve zihniyetin dönüşümü, kentleşme ve modernleşme bağlamında ortaya çıkan hemşerilik ilişkileri ve kentsel yoksulluk gibi konular ele alınmaktadır.

Temel Alan Dağılımı

(31) Sosyal ve Davranış Bilimleri%100

Öğretim Yöntem ve Teknikleri

AnlatımSoru-Cevap

Ölçme ve Değerlendirme

Sınav (Yazılı Sınav / Test: Doğru-Yanlış Testi, Çoktan Seçmeli Testi, Kısa Cevaplı Test, Eşleştirmeli Test)

AKTS / İş Yükü

EtkinlikSayıSüre (saat)Toplam İş Yükü
Ders Süresi (Sınav Haftası Dahil)14342
Sınıf Dışı Ders Çalışma Süresi14570
Ara Sınav111
Kısa Sınav000
Ödev000
Uygulama000
Final111

Ders Akışı

HaftaKonuÖn Hazırlık
1Giriş (derse giriş ve izlencenin tanıtılması)Yok
2Türkiye’de Sosyolojinin Seyrine Genel BakışSezer, B. (1989). Türk Sosyologları ve Eserleri I (Giriş kısmı). Sosyoloji Dergisi, 3(1), 1–43 [43] Ek Okuma: Bulut, Y. (2014). Türkiye’de Sosyolojinin 100 Yılı. Sosyoloji Dergisi, 3(28), 1-23 [23]
3Tanzimat’tan Cumhuriyet’e, “Yeni Osmanlılar”dan “Jön Türkler”e Türkiye’de Sosyal DüşünceKabakcı, E., & Adadağ, Ö. (2009). Islahtan Devrime: Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Osmanlı-Türk Siyasî Düşüncesinde Değişim Algısı. Dîvân: Disiplinlerarası Araştırmalar Dergisi, 14(26), 1–44. Ek Okuma: Mardin, Ş. (2009). Yeni Osmanlı Düşüncesi. Içinde Modern Türkiye´de Siyasi Düşünce 1 - Cumhuriyet’e Devreden Düşünce Mirası: Tanzimat ve Meşrutiyet’in Birikimi (8. bs, ss. 42-53). İstanbul: İletişim Yayınları. [10 sayfa] Hanioğlu, M. Ş. (2001). Jön Türkler. Içinde İslam Ansiklopedisi (TDV) (C. 23, ss. 584-587). İstanbul: TDV. [5 sayfa] Mardin, Ş. (1991). Tanzimat’tan Sonra Aşırı Batılılaşma. Içinde Türk Modernleşmesi: Makaleler 4 (1. bs, ss. 23-81). İstanbul: İletişim.
4“Yeniden Yorumlama”lar: Ahmet Rıza’nın (1858-1930) “Pozitivizm”i ve Sabahattin Bey’in (1879-1948) “Science Sociale”iKabakcı, E. (2014). Bir Yeniden Yorumlama Örneği: Ahmed Rıza’nın “Pozitivizm”i. Sosyoloji Dergisi, (28), 27–71 [45 sayfa] Sezer, B. (1989). Türk Sosyologları ve Eserleri I: Sabahattin Bey Bölümü, Sosyoloji Dergisi, 3(1), 43–87 [45 sayfa] Ek Okuma: Korlaelçi, M. (2009). Pozitivizmin Türkiye’ye İthali. Içinde Modern Türkiye´de Siyasi Düşünce 1 - Cumhuriyet’e Devreden Düşünce Mirası: Tanzimat ve Meşrutiyet’in Birikimi (8. bs, ss. 214-222). İstanbul: İletişim Yayınları. Uçman, A. (2007). Prens Sabahaddin. Içinde İslam Ansiklopedisi (TDV) (C. 34, ss. 341-342).
5Türkçülük: Meşrutiyetten Cumhuriyete Ziya Gökalp’in (1876-1924) DönüşümüGökalp, Z. (2014). Türkleşmek, İslamlaşmak, Muasırlaşmak. Ötüken Neşriyat içinde “I. Üç Cereyan”, “II. Lisan”, “III. Anane ve Kaide” ve “IV. Hars Zümresi-Medeniyet Zümresi” bölümleri [13 sayfa] Gökalp, Z. (2017). Türkçülüğün Esasları (6. baskı). Ötüken Neşriyat içinde “II. Türkçülük Nedir?” ve “IV. Hars ve Medeniyet” bölümleri [22 sayfa]
6İslamcılık ve Batıcılık: Said Halim Paşa (1865-1921) ve Abdullah Cevdet (1869-1932)Said Halim Paşa. (2017). Buhranlarımız ve Son Eserleri (13. baskı). İstanbul: İz Yayincilik içinde “Meşrutiyet" bölümünden seçme, “Meşrutiyet Anayasası Sosyal Yapımıza Uygun Değildir" (s. 14-30) [17 sayfa] Safa, P. (2017). “İnkılapdan Evvelki Cereyanlar”, “Türkçülerin Programı”, “Garbcıların Programı”, “İslamcıların Programı” ve “Ayrılıklar ve Beraberlikler”, Türk İnkılabına Bakışlar (11. bs). Ötüken Neşriyat, s. 27-74 [48 s.] Ek Okuma: Özcan, A. (2001). İslamcılık (II. Meşrutiyet). Içinde İslam Ansiklopedisi (TDV) (C. 23, ss. 62-65). Hanioğlu, M. Ş. (1992). Batılılaşma (Giriş). Içinde İslam Ansiklopedisi (TDV) (C. 5, ss. 148-152). İstanbul: TDV.
7İdris Küçükömer (1925-1987), Baykan Sezer (1939-2002) ve Korkut Tuna (d. 1944): Batılaşma Karşıtlığı, Batılı Kavram ve Bilgilerin EleştirisiKüçükömer, İ. (t.y.). Türkiye Batılaşamaz. Içinde Batılaşma-Düzenin Yabancılaşması (1. bs). İstanbul: Bağlam Yayincilik. [10 sayfa] Sezer, B. (1978). Türk Toplum Tarihi Üzerine Tartışmalar: 1- Feodalizm. Toplum ve Bilim, (4 (Kış 1977)), 46-62. [15 sayfa] Tuna, K. (2015). Batılı Bilginin Sınırlılığı Üzerine. Içinde Batılı Bilginin Eleştirisi Üzerine (2. bs, s. 187-206). İz Yayıncılık. [20 sayfa]
8VİZEVİZE HAZIRLIĞI
9Mümtaz Turhan (1908-1969) ve Erol Güngör (1938-1983): Kültür-Medeniyet Ayrımının Eleştirisi, Kültür DeğişmesiTurhan, M. (2015). Kültür Değişmeleri: Sosyal Psikoloji Bakımından Bir Tetkik. içinde “Mecburi Kültür Değişmelerinin Hususiliği” (85-91), “Köyde ve Büyük Şehirlerde Vukua Gelen Kültür Değişmelerinin Mukayeseli Bir Tahlili” (154-156) ve “Maddi Kültürle Manevi Kültür Arasındaki Münasebetin Bir Faktör Olmak Üzere Değişmelere Tesiri” (187-199) [23 sayfa] Güngör, E. (2010). Teknoloji ve Kültür Değişmesi 2-3. Içinde Kültür Değişmesi ve Milliyetçilik (16. bs, ss. 20-39). Ötüken Neşriyat. [20 sayfa]
10Ulusal Egemenlik ve Çocuk BayramıYOK
11Ziyaeddin Fahri Fındıkoğlu (1901-1974) ve Gerhard Kessler (1883-1963): Kooperatifçilik ve Sosyal PolitikaKansu, A. (2017). Ziyaeddin Fahri Fındıkoğlu, Sosyal Mesele ve İçtimai Siyaset. Içinde Modern Türkiye´de Siyasi Düşünce 5 Muhafazakarlık (s. 118-131). İstanbul: İletişim Yayınları. [14] Kessler, G. (1940). Kooperatifçilik: Tarifi ve Nevileri. Içinde Z. F. Fındıkoğlu (Çev.), Kooperatifçilik (ss. 3-21). İstanbul: İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi. [19 sayfa] Kessler, G. (1949). İstanbul’da Mesken Darlığı, Mesken Sefaleti, Mesken İnşaatı. Arkitekt, (5-6), 131-134. [4 sayfa]
12Sabri Ülgener (1911-1983) ve Ayşe Buğra (d. 1951): “Osmanlı Zengini”nden “Türk İşadamı”naÜlgener, S. F. (2006). Çözülme Devri Dünyasına Bakışlar. Içinde İktisadi Çözülmenin Ahlak ve Zihniyet Dünyası (s. 228-251). Derin Yayınları. [24 sayfa] Buğra, A. (2015). Türk İşadamlarının Toplumsal Kökenleri. Içinde F. Adaman (Çev.), Devlet ve İşadamları (9. bs, ss. 83-104). İletişim Yayınları. [20 sayfa] Ek Okuma: Kafadar, C. (2017). Venedik’te Bir Ölüm (1575). Içinde T. Birkan (Ed.), Kim Var İmiş Biz Burada Yoğ İken Dört Osmanlı: Yeniçeri, Tüccar, Derviş ve Hatun (6. bs, ss. 73-122). Metis. Sunar, L. (2015). A Weberian Critique of Weber: Re-Evaluation of Sabri F. Ülgener’s Studies on Socio-Economic Structure of Turkey. Journal of Economics and Political Economy, 2(1), 186-196. [10 sayfa]
13Mübeccel Belik Kıray (1923-2007): Modernleşme, Kentleşme, Tampon MekanizmalarKıray, M. B. (2000). Ereğli / Ağır Sanayiden Önce Bir Sahil Kasabası (3. baskı). Bağlam Yayincilik içinde “Giriş: Problem” (s. 11-18) ve “Özet ve Sonuçlar” (s. 213-219) [15 sayfa] Tekeli, İ. (2000). Değişmenin Sosyoloğu: Mübeccel Belik Kıray. Içinde F. Atacan, F. Ercan, H. Kurtuluş, & M. Türkay (Ed.), Mübeccel Kıray İçin Yazılar (ss. 9-40). İstanbul: Bağlam. [30 s.] Kıray, M. B. (2001). Hayatımda Hiç Arkaya Bakmadım (Söyleşi) (2. bs). Bağlam Yayıncılık. kitabından “Tampon Mekanizmalar” seçme [5 s.]
14Kentleşme, Hemşerilik, YoksullukErder, S. (2013). İstanbul’a Bir Kent Kondu: Ümraniye (5. baskı). İleti̇şi̇m Yayinlari içinde “Göçün Canlandırdığı İlişkiler: Köken” (s. 225-252) [28 sayfa] Işık, O., & Pınarcıoğlu, M. M. (2015). Nöbetleşe Yoksulluk: Gecekondulaşma ve Kent Yoksulları / Sultanbeyli Örneği (10. baskı). İletişim Yayinlari. İçinde “1980 Sonrasında Kent Yoksulları: Nöbetleşe Yoksulluk” (155-187) [35 sayfa]