SOS 111 - Sosyal Antropoloji

Dersin amacı, öğrencilere sosyal antropolojinin temel kavram, kuram ve yöntemlerini tanıtmak ve toplumsal-kültürel olguları antropolojik bir bakış açısıyla değerlendirme becerisi kazandırmaktır. Ders, öğrencilerin kültürel farklılıkları tarihsel ve toplumsal bağlamları içinde değerlendirebilmelerini, gündelik yaşamda doğal veya evrensel kabul edilen pratikleri sorgulayabilmelerini ve kültür, kimlik, beden, toplumsal cinsiyet, dil, ritüel ve değiş tokuş gibi olguları karşılaştırmalı olarak analiz edebilmelerini amaçlamaktadır. Bunun yanı sıra öğrencilerin etnografik bilgi üretiminin yöntemsel, etik ve siyasal boyutlarını kavramaları ve antropolojinin sömürgecilik, temsil ve iktidarla ilişkisine yönelik eleştirel bir perspektif geliştirmeleri hedeflenmektedir.

Bu ders, sosyal antropolojinin temel kavramlarını, kuramsal yaklaşımlarını ve araştırma alanlarını tarihsel ve çağdaş bir perspektifle ele almaktadır. Ders kapsamında kültür kavramı, kültürel evrimcilik, kültürel görecilik, etnografi ve alan araştırması, armağan ve karşılıklılık, yapısalcılık, ritüel ve sembol, yorumlayıcı antropoloji gibi disiplinin klasik tartışmaları incelenecektir. Dersin ilerleyen bölümlerinde sağlık ve beden, toplumsal cinsiyet ve faillik, medya ve iletişim, dil gibi çağdaş antropolojik araştırma alanlarına odaklanılacak; ayrıca antropolojik bilginin sömürgecilik, temsil ve iktidarla ilişkisi eleştirel biçimde tartışılacaktır. Klasik ve çağdaş antropolojik çalışmaların etnografik örneklerle birlikte okunması yoluyla, farklı toplumsal ve kültürel pratiklerin antropolojik açıdan nasıl analiz edilebileceği üzerinde durulacaktır.

Asad, T. (Ed.). (2008). Antropoloji ve sömürgecilik. Ütopya Yayınevi.

Bartu Candan, A., & Özbay, C. (Ed.). (2018). Kültür denen şey: Antropolojik yaklaşımlar. Metis Yayınları.

Mauss, M. (2018). Armağan üzerine deneme: Arkaik toplumlarda değiş tokuşun biçimi ve nedeni (N. Özyıldırım, Çev.). Alfa Yayınları.

Moore, J. D. (2015). Kültür teorileri: Antropoloji’deki başlıca teori ve teorisyenler (A. E. Koca, Çev.). Atıf Yayınları.

Augé, M., & Colleyn, J.-P. (2014). Antropoloji. Dost Kitabevi Yayınları.

Evans-Pritchard, E. E. (1998). Sosyal antropoloji. Birey Yayıncılık.

Özbudun, S., Şafak, B., & Altuntek, N. S. (2007). Antropoloji: Kuramlar/kuramcılar. Dipnot Yayınları.

Toprak, Z. (2012). Darwin’den Dersim’e Cumhuriyet ve antropoloji. Doğan Kitap.

Vize %30 

Mini Etnografi Ödevi %20

Final %50

Mini Etnografi: Gündelik Hayatın Antropolojisi

Ödevin Amacı

Bu ödevin amacı, öğrencilerin gündelik yaşamda sıradan ve tanıdık görünen bir sosyal ortamı, pratiği veya etkileşimi antropolojik bir bakışla gözlemlemeleri, belgelemeleri ve yorumlamalarıdır. Öğrencilerden, ders kapsamında öğrendikleri kavramlardan yararlanarak gözlemlerini analiz etmeleri ve bulgularını fotoğraf ile kısa metinleri bir araya getiren etnografik bir poster biçiminde sunmaları beklenmektedir.

Ödev Yönergesi

Öğrenciler kampüs, mahalle, pazar, kafe, toplu taşıma, park, alışveriş ortamı, spor alanı veya benzeri gündelik bir sosyal ortam ya da pratiği seçerek kısa süreli bir etnografik gözlem gerçekleştirecektir.

Gözlem sırasında yalnızca “Ne oluyor?” sorusuna değil; “İnsanlar burada nasıl davranıyor?”, “Hangi yazılı olmayan kurallar var?”, “Mekân nasıl kullanılıyor?”, “Kimler kimlerle etkileşime giriyor?”, “Neler normal veya doğal kabul ediliyor?”, “Burada kimlik, toplumsal cinsiyet, statü, ritüel, dil, mübadele veya aidiyet nasıl görünür hâle geliyor?” gibi sorulara da dikkat edilmelidir.

Ödev sonunda öğrenciler gözlemlerini A3 boyutunda bir poster olarak sunacaktır. Poster şu unsurları içermelidir:

• Başlık ve araştırma sorusu: Çalışmanın neyi anlamaya çalıştığını açıkça ifade eden kısa bir soru.

• Alan ve gözlem: Gözlemin nerede, ne zaman ve hangi bağlamda gerçekleştirildiğine ilişkin kısa bilgi.

• 4–8 özgün fotoğraf: Fotoğraflar öğrencinin kendisi tarafından çekilmiş olmalı ve araştırma sorusuyla doğrudan ilişkili olmalıdır.

• Etnografik betimleme: Gözlem sırasında dikkat çeken kişiler, davranışlar, nesneler, mekânsal düzenlemeler, konuşmalar veya etkileşimlere ilişkin kısa alan notları.

• Antropolojik analiz: Gözlemler, derste ele alınan en az iki antropolojik kavram kullanılarak yorumlanmalıdır. Örneğin kültür, kültürel görecilik, ritüel, sembol, mübadele/karşılıklılık, kimlik, toplumsal cinsiyet, beden, dil, mekân, iktidar, temsil veya faillik.

• Sonuç: “Bu gözlem bana başlangıçta fark etmediğim neyi gösterdi?” sorusuna cevap veren kısa bir değerlendirme.

• Kaynakça: Kullanılan ders metinleri ve diğer akademik kaynaklar belirtilmelidir.

Poster uzun bir araştırma raporunun küçültülmüş hâli olmamalıdır. Fotoğrafın, etnografik gözlem ve antropolojik yorumun birlikte bir argüman oluşturması beklenmektedir. 

Dersin 12. haftasında teslim edilecektir.

Etik İlkeler

Öğrenciler gözlem yaptıkları kişilerin mahremiyetine saygı göstermelidir. Kişileri açıkça tanınabilir biçimde fotoğraflamak için izin alınmalı; izin alınmadığı durumlarda yüzlerin görünmediği veya kişilerin tanınamayacağı kadrajlar tercih edilmelidir. Çocukların fotoğrafları kullanılmamalıdır. Gerçek isimler ve kişilerin kimliğini açığa çıkarabilecek bilgiler posterde yer almamalıdır. Ödev kapsamında gizli kayıt yapılmamalı veya özel alanlara izinsiz olarak girilmemelidir.
Yapay zeka araçları bu ödev için kullanılmamalıdır. 

Değerlendirme Rubriği — 100 Puan

Derse devam zorunludur.